Daron Acemoğlu’na Nobel Ödülü: ülkelerin zenginleşme sırları

2024 Nobel Ekonomi Ödülü “neden bazı ülkelerin zengin, bazılarının fakir olduğuna dair çalışmalarından” ötürü Daron Acemoğlu, Simon Johnson ve James A. Robinson’a verildi.

Ödül Komitesi tarafından yapılan açıklamada üç iktisatçının “Avrupalı sömürgeciler tarafından getirilen çeşitli siyasi ve ekonomik sistemleri inceleyerek kurumlar ve refah arasında bir ilişki olduğunu gösterebildikleri,” ayrıca “kurumlardaki farklılıkların neden devam ettiğini ve kurumların nasıl değişebileceğini açıklayabilecek teorik araçlar geliştirdikleri” için ödüle layık görüldükleri duyuruldu.

Ödülün açıklanmasının ardından düzenlenen basın toplantısına canlı bağlantıyla katılan Acemoğlu şunları söyledi:

“Sömürgeciliğin iyi mi, kötü mü olduğunu sormak yerine, farklı sömürgecilik stratejilerinin zaman içinde varlığını sürdüren farklı kurumsal modellere yol açtığına dikkat çekiyoruz. Genel olarak konuşursak, yaptığımız çalışmalar demokrasiden yana. Ancak demokrasi her derde deva değildir.”

New York Times’ın haberine göre demokrasiyi getirmenin zor olabileceğini belirten Acemoğlu, demokrasi olmayan ülkeler için de ekonomik ilerlemeyi hızlandırmak amacıyla bir ulusun kaynaklarından hızla yararlanmak da dahil olmak üzere büyümeye giden yollar bulunduğunu söyledi.

Türkiye’ye gelen üçüncü Nobel

Ödül Komitesinin açıklamasında “Hukukun üstünlüğünün zayıf olduğu toplumlar ve nüfusunu kötüye kullanan kurumlar büyüme veya daha iyiye doğru değişim yaratmaz. Ödül sahiplerinin araştırması bunun nedenini anlamamıza yardımcı oluyor” denildi.

Acemoğlu 206’de Nobel Edebiyat Ödülü alan Orhan Pamuk ve 2015’te Nobel Kimya Ödülünü alan Aziz Sancar’dan sonra Nobel Ödülü kazanan üçüncü Türk oldu. 1967’de İstanbul’da Türkiye Ermeni’si bir ailenin çocuğu olarak doğan Profesör Doktor Acemoğlu, Galatasaray Lisesi ardından İngiltere’de York ve Londra Ekonomi üniversitelerinde eğitim aldıktan sonra, akademik kariyerini 1993’ten bu yana ABD’de MIT’de sürdürüyor.

Acemoğlu yıllardır yoksulluk çalışıyor

Acemoğlu uzun yıllardır devlet ve toplumlarda iktidar, refah, yoksulluk ve özgürlük ilişkilerini inceliyor. Acemoğlu’nun Nobel’i paylaştığı Robinson ile birlikte yazdığı “Diktatörlük ve Demokrasinin Ekonomik Kökenleri”, “Ulusların Düşüşü” ve “Dar Koridor” kitapları, dünya çapında ekonomi çevrelerinin olduğu kadar siyaset çevrelerinde de ilgi çekmiş ve tartışılmış, Türkçeye de çevrilmişti.

Acemoğlu Türkiye’de de 2006’de Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ve 2017’de Koç Üniversitesi, Rahmi M. Koç Bilim Madalyası dahil ödüller kazanmıştı.

Acemoğlu’nun, “Dar Koridor”  kitabında yer alan özgürlük kavramının ekonomi olduğu kadar doğa ve çevre ile olan ilişkisi üzerine görüşleri Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Utku Perktaş’ın söyleşisiyle YetkinReport’ta yer almıştı.