Terörsüz Türkiye projesinin yol haritası sayılan çerçeve yasa açık farkla kabul edildi. Sıra PKK’nın silah bırakmasında.Yasanın kabulünün ardından milletvekilleri topluca fotoğraf çektirdi, TBMM tatile girdi.
Terörsüz Türkiye sürecinin uygulanması için yol haritası niteliğindeki kilit belge olan çerçeve yasa TBMM Genel Kurulu’nda 10 Ağustos’ta yapılan oylamada açık farkla kabul edildi. Tam adı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun olan yasanın teklifi 592 milletvekilinin katıldığı oturumda 7 çekimser ve 87 ret oyuna karşı 467 evet oyuyla kabul edildi.
Oylamada AK Parti, Yeni Parti, DEM Parti, MHP, CHP ve Yeni Yol grupları ile HÜDA Par, TİP ve EMEP “evet” oyu kullanırken, başından itibaren sürece karşı olan ve görüşmelerde de sert muhalefet eden İYİ Parti “hayır” oyu kullandı. Yeniden Refah Partili vekil “çekimser” kaldı. Özgür Özel’in parti yöneticileri dışında milletvekillerinin kararlarında serbest olduğunu açıklaması üzerine ilk belirlemelere göre 91 Yeni Parti milletvekilinden 54’ü, 45 CHP milletvekilinden 2’si ret oyu verdi; 14 CHP’li ise oylamaya katılmadı.
Türkiye’nin yakın tarihinde en önemli dönüm noktalarından biri sayılan yasanın kabulüyle TBMM tatile girdi.
Uygulama başlıyor
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın onayıyla yürürlüğe girecek yasa 12 maddeden oluşuyor.
Yalnızca PKK/KCK ve bağlantılı örgütlerin üyelerini kapsayacak, FETÖ, DHKP-C ya da IŞİD gibi diğer yasa dışı örgütleri dışında tutan yasa ile;
• Örgüt, kendini feshetmiş sayılacağı için örgüt üyeliği suçu düşüyor. “Örgüt kurma veya yönetme, üyelik, bilerek ve isteyerek yardım, propaganda, örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlar ve terörün finansmanına ilişkin suçlarla” ilgili soruşturma, kovuşturma ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri ertelenecek.
• Yasayla PKK lideri Abdullah Öcalan başta olmak üzere şahsen ya da genel af öngörülmüyor. Keza, sayıları şimdilik 232 olarak öne sürülen üst düzey PKK yöneticileri de kapsam dışında tutuluyor.
• Kasten insan öldürme dahil, müebbet ve ağırlaştırılmış suçlar kapsam dışında olmak üzere, 15 yılın altındaki suçlarda 5 yıl, 15 yılın üzerindeki suçlarda ise 10 yıl ceza ertelemesi öngörülüyor. Bu sürelerin sonunda gerekli şartların yerine getirilmesi hâlinde de cezanın düşmesi öngörülüyor.
Nasıl işleyecek?
Terörsüz Türkiye projesinin yol haritası sayılan yasaya göre PKK’nın silah bırakma ve bütün örgüt ilişkilerini feshetmesi sürecini denetleyecek iki yapı oluşturulacak.
Bunlardan biri Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığında, Adalet, Dışişleri, Milli Savunma ve İçişleri bakanlarıyla MİT Başkanı, Cumhurbaşkanlığı ve Milli Güvenlik Kurulu genel sekreterlerinden oluşacak “Takip ve Koordinasyon Kurulu”.
Bu kurulun siyasi karşılığı ise TBMM bünyesinde, muhtemelen 17 milletvekilinden kurulacak bir “İzleme Komisyonu” olacak.
Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıkları ve MİT ekiplerince yapılacak saha çalışmaları sonucu Takip ve Koordinasyon Kurulu tarafından silah bırakma ve fesih sürecinin tamamlandığına dair rapor, Cumhurbaşkanı Erdoğan başkanlığında toplanacak MGK Genel Sekreterliğine sunulacak. Cumhurbaşkanının onayıyla birlikte yasanın uygulama aşaması olan 6 aylık süreç başlayacak. Bu altı ay içinde yasadan yararlanmak için başvurmayanlar sürecin dışında kalacak ve diğer silahlı örgütlerin üyeleri gibi terörist muamelesi görecekler.
Terörsüz Türkiye süreci
Süreç, MHP lideri Devlet Bahçeli’nin 2 Ekim 2024’te PKK lideri Abdullah Öcalan’a örgütüne silah bıraktırıp feshetmesi karşılığında meşru siyasete katılma teklifi yapması izledi.
• Öcalan buna 27 Şubat 2025’te olumlu yanıt verdi. Bunu PKK’nın 5-7 Mayıs’taki 12’nci kongresinde silahlı mücadeleye son verme ve kendini feshetme kararı izledi. Örgüt (önceki diyalog sürecini sonlandırmasının onuncu yılı olan) 11 Temmuz’da 30 silahı sembolik olarak yaktı.
• TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş başkanlığında, tam adı “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi” olan Terörsüz Türkiye Komisyonu 5 Ağustos 2025’te çalışmalarına başladı. İYİ Parti komisyona üye vermedi. Toplumun çoğu kesiminden 140 kişi ve kuruluş temsilcisini dinleyen Komisyonu temsilen AK Parti, DEM ve MHP’den üç kişilik bir heyet 24 Kasım’da İmralı Cezaevi’ne giderek Öcalan ile görüştü.
• Komisyon 18 Şubat’ta raporunu yayınladı. Raporun silah bırakmaya dair 6’ncı maddesi 5 Ağustos’ta Meclis’e sunulan yasa teklifinin dayanağını oluşturdu. Yeni Parti lideri Özgür Özel, demokratik adımlara dair 7’nci maddenin de MGK’nın silahların bırakıldığını onaylamasının ardından 6 ay içinde hayata geçirilmesini istiyor.
Kürt sorunu ve PKK
Türkiye’nin kuruluşundan bu yana hükümetlerin askeri önlemlerle bastırmaya çalıştığı Kürt isyanları 1978’de, Soğuk Savaş’ın getirdiği iç ve dış etkenlerin sonucunda PKK’nın kuruluşuyla birlikte, özellikle 1984’ten itibaren bir gerilla savaşı halini almıştı. Bu tanımı “Biz öyle demiyoruz ama” diyerek 1990’ların ikinci yarısında Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e Genelkurmay Başkanı İsmail Hakkı Karadayı yapmıştı.
O tarihten bu tarihe, resmi tahminlere göre, 8500 kadarı güvenlik kuvvetleri, 6500 kadarı sivil ve 47 bin kadarı PKK’lı olmak üzere 62 binden fazla insan saldırı ve çatışmalarda öldürüldü. Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan yarım asra varan terörle mücadele maliyetinin, kaçan fırsatlarla birlikte 2,3 trilyon dolar olduğunu söyledi. Buna hükümetlerin güvenlik gerekçesi göstererek atmadığı hukuk ve demokrasi adımlarıyla, örneğin Avrupa Birliği’yle ilişkilerde kaçan siyasi fırsatları da katmak gerekiyor.
Bu kadar yıl ve acıdan sonra ilk kez Kürt meselesinin en yakıcı parçası olan devlete silahlı tehdit olmaktan çıkması konusu TBMM gündemine geldi.
Bir dönüm noktası
Modern tarihte en uzun süren gerilla savaşı Vietnam’da 8 yıl Fransa’ya, 19 yıl da ABD’ye karşı verildi; 27 yıl sürdü. Türkiye’deki mücadele 48 yıldır, yarım asırdır devam ediyor.
Devlet PKK’nın savaşı kazanmasına izin vermedi ama yok da edemedi. PKK’nın bir sosyolojik tabanı olduğu ve son 27 yıldır hapiste olan kurucu liderinin bu taban üzerinde hâlâ etkisinin bulunduğu Terörsüz Türkiye süreciyle bir kez daha görüldü.
Öte yandan PKK bu savaşı daha fazla sürdürebilecek halde de değildi. Uluslararası dengelerin hızla değişmesi bir etkendi. Türkiye’nin saldırının kaynağına gitme stratejisiyle mücadeleyi Irak ve Suriye’ye taşıması, savunma sanayisindeki gelişmeler ve istihbarat operasyonlarıyla PKK kadrolarına hasar verildi.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Türkiye modeli” olarak andığı Terörsüz Türkiye süreci pek çok yönden İrlanda, İspanya, Kolombiya, Filipinler vb. deneyimlerinden farklı özellikler taşıyor.
Dünyadaki örnekleri arasında doğrudan af öngörmeyen, özerk yönetim bölgesi (ya da bağımsızlık), özerk yönetim mekanizmaları öngörmeyen ve dış aktörlerin aracılığını reddeden belki de ilk örnek.
