Trafikte teröre dönüşen motosiklet ve skutır kural tanımazlığı

Her musibette bir hayır varmış denir ya… 2 Eylül akşamüzeri Panora AVM’den çıkıp araçların durarak yol verdiği yaya geçidine adım attığım sırada kendimi düşüp asfaltta sürüklenirken bulmasam ben de herkes gibi özel sohbetlerde yakınıp duracaktım trafikte artık teröre dönüşmeye başlayan motosiklet ve skutır (*) kuralsızlığından.
Şikayetçi olup suç duyurusunda bulunduğum Yıldızevler polis merkezinden, kamera kayıtları incelemesi sonucu iletilen bilgiye göre, bana çarpıp sol ayak kemiklerimde kırıklara (ki ucuz kurtuldum, başımı da çarpabilirdim), vücudumda berelere yol açan skutır sürücüsü henüz 14 yaşından gün almamış bir çocukmuş.
Geçmiş olsun demek için arayan bir arkadaşım, kendi 13 yaşındaki oğlunun da özenip skutır aldırmak için başlarının etini yediğini söyledi.
Kaza nedeniyle arayan, mesaj yazanlardan (herkese teşekkürlerimle) duyduğum, okuduğum, kimi inanılmaz tanıklıklar oldu. Kolu, bacağı, kalçası kırılan, aylarca yoğun bakımda kalan, hayatını kaybeden…

Motosiklet ve skutır bilançosu

Özellikle ayakla güç verilen değil, elektrik motorlu skutırlar burada söz konusu; asıl tehlikeli olanlar da onlar.

2026’nın ilk 8 ayında skutırların karıştığı 2414 trafik kazası olmuş; 6 kişi ölmüş, 2833 yaralı var. Yüzde 70’e yakını kullanıcı kusuru. En çok görülen kaza tipi de benim de maruz kaldığım yandan çapma.

Motosiklet kazalarındaki vahim durumu İçişleri Bakanlığının “Motosiklet Denetimleri Eylem Planı” değerlendirmeleriyle ortaya çıkıyor. Türkiye’deki motorlu taşıt sayısının beşte birini motosikletler oluşturuyor. Ama 2026’nın ilk altı ayındaki ölüm ya da yaralanmayla sonuçlanan trafik kazalarının yarısı, motosikletlerin karıştığı kazalar olmuş.

İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, son denetim değerlendirme toplantısında 2020-2025 arasında motorlu taşıt sayısında yüzde 39 küsur artış olurken, sadece motosikletlerdeki artışın yüzde 102’yi geçtiğini söyledi.

Yaygınlığın nedenleri farklı

Skutırların değil ama motosikletlerdeki artışın kuşkusuz ekonomik ve sosyal nedenleri var.

Kovid-19 salgınında zorunluluktan yaygınlaşan paket servis uygulamaları bu sektörün patlamasına, yeni iş kapılarının açılmasına neden oldu. Resmi olarak motosikletli kurye sektöründe sigortalı, ruhsatlı çalışanlar 80-100 bin görünse de kayıtdışılığın yoğun olduğu bu sektördeki gerçek rakamların bunun 4-5 katı olduğu yönünde; tahminen bu sektöre yarım milyon kişinin çalıştığı yolunda.

Rekabet yoğun. Rekabet hızı, hız kuralsızlığı körüklüyor. Mesele iş alanlarının yasaklanması değil, kuralların sıkılaştırılması ve uygulanması.

Skutırda ise durum daha farklı. İki kaynağı var: kiralık paylaşım şirketleri ve özel kullanımdaki skutırlar.

Esas kaynağı, büyük şehirlerdeki trafik sıkışıklığının bireysel olarak kenarından dolaşarak aşma kaygısı. Yani motosikletlerden faklı olarak, bunda ekonomik sıkıntılar asli neden değil; trafik sıkışıklığı asıl neden ama bu tür bireysel kaçışlar trafik sorununu daha da büyütüyor.

Kural tanımazlık, kural eksikliği, denetim yetersizliği ve cezaların caydırıcılıktan uzak olması işi içinden çıkılması zor hale getirmiş durumda.

Kural ve cezalar yetersiz

Sorduğunuz zaman yetkililer de kuralların ve cezaların yetersiz olduğunu kabul ediyorlar.
– 15 yaşın altındakilerin kullanması yasak. Kullanıyorlar; kendimden örnek verdim.
– Kaldırımlarda kullanmak yasak. Bırakım kaldırımı, çocuk parklarında, AVM içlerinde kullanıyorlar.
– İki kişi binmek yasak; çocuğunu okula skutırla götüreni, sevgilisiyle trafikte makas atıp seyahat keyfi yapanları gördüm, siz de görmüşsünüzdür.
– Cep telefonu, kulaklık kullanmak yasak; kullanıyorlar, maç izleyeni, mesaj yazanı gördüm trafikte.
– 25 kilometre üzeri yasak, takan yok. Kask zorunlu, takan yok.
– Plaka yok, çarpıp kaçsa, kamera kayıtları dışında bulabileceğiniz bir yol yok. Ruhsat, ehliyet zorunluluğu yok.
– Paylaşım şirketleri dışında zorunlu sigorta yok. Yani, biri gelip size çarpsa, yaralanmayı bırakın, aracınızda hasar oluşsa sigortanızın karşıdan tazminat talep etme imkânı, çok özel durumlar dışında yok.
– 5 bin lira filan gibi komik idari para cezaları var, ama o da örneğin köprü geçiş ücretini ödememek sınıfında, 15 gün içinde öderseniz indirim var.

Bu manzaranın hiçbir caydırıcılığı yok.

Yasa değişmeden kafa değişmez

Skutır sorununa dünya da yeni uyanılıyor.
Son yıllarda Avrupa’da pek çok başkentte ya yasaklar ya çok sıkı kurallar ve yüksek cezalar getirildi. En sıkı yasak ve cezalar İtalya’da, Roma’da. Paris’te, Londra’da, Prag’ta, Helsinki’de de öyle. Çoğu yerde sadece bisiklet yollarında ve özel alanlarda izin veriliyor.
Pekin’de yasak. Dubai’den haber veren bir arkadaşım, geçenlerde hükümetin binlerce aracı birden topladığını yazdı.
Sorun sadece Türkiye’de değil yani ama artık mutlaka sıkı düzenlemeler gerekiyor.
Trafik cezalarının caydırıcı düzeye yükseltmesi olumlu sonuç verdi.
İçişleri verilerine göre, kazalarda ve kazalardaki ölüm, yaralanma oranlarında düşme görülmeye başlandı.
Motosikletler için yeni düzenlemeler yapılıyor. Bunların yönetmeliklerde kalmamasında ve yasaya dönüşmesinde yarar var.
Maalesef bizde yasa değişmeden, kafa değişmiyor; uygulamada tam bir başarı sayılmasa da sigara yasağı örneği önümüzde.
Hazır motosikletler konusunda yeni düzenleme yapılıyorken skutırlar da buna eklenmeli, daha katı kural, daya sıkı denetim, daha caydırıcı ceza gündeme getirilmeli.

Bu işin şakası yok.

(*) İngilizcesi “scooter”. Dilimizde çok yeni ve İngilizce okunduğu gini “skutır” olarak yerleşiyor.