Sırbistan’da tarihi seçimler: Vuçiç’e karşı “Öğrenci Listesi”

Basınımızda İsrail seçimlerine gerekli yer verilirken, çok daha yakın ilişkiler içinde olduğumuz Balkanlar’ın merkez ülkesi Sırbistan seçimlerine ilgimiz neredeyse yok denecek kadar az. Yapay zekâ da durumun bu şekilde olduğunu doğruladı. Sırbistan denince aklımıza o uzun boylu gözlüklü Aleksandar Vuçiç gelir. 14 yıldır ülkeyi yöneten ve otoriter lidere dönüşme emareleri gittikçe artan Vuçiç bu defa partisinin başbakan adayı olarak parlamento seçimlerine giriyor. 2 dönem cumhurbaşkanlığı yaptığı cihetle, anayasal engelden ötürü, bu görevinden istifa etti ama başka şapkayla Sırbistan’ı yönetmeye devam etmek istiyor. Bu seçimlerin ilginç yanı Vučić’in karşısındaki muhalefet. Z Kuşağı, Sırbistan’da beceriksiz muhalefet partilerini elinin kenarıyla şöyle yana iterek Vuçiç’in karşısına kale gibi dikilmiş durumda.

Sırp öğrenciler muhalefetin yerine geçti

Sırbistan’da birleşen Sırp Demokratik Muhalefeti (DOS) 2000 yılında, Sırp Kasabı Slobodan Miloseviç’i muazzam bir mücadele vererek devirdikten sonra, 2012 yılına kadar iktidarda kaldı. Boris Tadiç, 2012 seçimlerini kıl payıyla Sırp milliyetçisi sağcı eski Radikal Parti başkanı Tomislav Nikoliç’e kaptırmasının ertesinde, reformcu muhalefet bir daha kendine gelemedi. Dağıldı, bölündü, marjinal hâl aldı, Radikal Parti’yi Sırbistan İlerleme Partisi’ne (SNS) dönüştüren Vuçiç karşısında art arda yenilgiye uğradı.
Demokrasi ve Avrupa Birliği yanlısı Sırp seçmeni bu defa Vučić’in karşısında örgütlü ve akıllı biçimde hareket eden, halk kitlelerinin gönlünü kazanan, on binlerce muhalifi yanına çekerek yüz binlerin iştirak ettiği protestoları başarıyla düzenleyen öğrencilerin arkasında durdu. Sırp Z Kuşağı’nın “Öğrenci Listesi” adıyla belirlediği 250 milletvekili adayı bu defa belki de Sırbistan Parlamentosu’nda çoğunluğu ele geçirecek. Kamuoyu araştırmalarına göre Vuçiç Koalisyonu ile Öğrenci Listesi’nin tahmini oy oranları başa baş gibi. İki rakibin de yüzde 40-45 arasında oy toplayacakları anlaşılıyor. Bazı araştırma kuruluşları öğrencilerin 1-2 puan önde olduklarını iddia ediyorlar.

Muhalefet partilerini karıştırmadılar

Öğrencilerin muhalefetin yerini alması, 2 yıl önce meydana gelen ve 16 kişinin ölümüne yol açan mühendislik kazasıyla başladı. 1 Kasım 2024 günü, Belgrad-Budapeşte hızlı tren hattı vesilesiyle yenilenen Novi Sad tren garında gölgelik çatının çöküp 16 kişinin ölümüne yol açmasıyla dinamitin fitili ateşleniverdi.
Yönetimin gar ihalesinin dosyasını kamuoyundan saklaması, sorumluların mahkeme önüne çıkarılmaması, bu gelişmeleri protesto eden öğrencilere ve üniversitelere baskı yapılması üzerine, Novi Sad Üniversitesi’nde ateşlenen kıvılcım önce Belgrad’a, ardından tüm Sırbistan’a yayıldı.
Öğrenciler görülmemiş kalabalıkları barış içinde ve son derece düzenli bir tarzda bir araya getirerek öne çıktılar, tarihi protestolar düzenlediler, siyasetten soğumuş ve uzaklaşmış kitlelerin kalplerini kazandılar. İki bakanın ve başbakanın istifasını sağladılar.
Bütün bunları yaparken sınıfta kaldıkları tescillenmiş muhalefet partilerini işe karıştırmadılar. Kararlarını danışma içinde ve birlikte aldılar; aralarından birinin sivrilerek, ego yapmasına, lidere dönüşmesine müsaade etmediler. Liderleri varsa da bilinmiyor; böylece savcıların hedefi haline de dönüşmüyor. Neticede 25 Ekim parlamento seçimlerinde Vuçiç’e meydan okuyacak kudrete ulaştılar.

Aday listesine kendilerini koymadılar

Öğrencilerin muhalif siyasi partinin işlevini yüklenmesi de şöyle gelişti: Halkın hareketlerine olan desteği artınca, öğrenciler, Vuçiç’in partisi ile bağı olmayan siyasetçilere, serbest meslek sahiplerine, bürokratlara ve akademisyenlere çağrı yaparak “Öğrenci Listesi”nden milletvekili olmayı arzu edenlerin özgeçmişleriyle müracaat etmelerini istediler. Neticede, profesör, bilim insanı, doktor, sanatçı vb. 250 aday öğrenci önderliğinde toplantılar neticesinde liyakat esasına göre seçildiler (Parlamento 250 sandalyeli). Bu 250 aday içinde tek bir öğrenci bile yok. Ama 150 doktoralı isim var. Bu da kendileri için değil de vatan için çabaladıklarının kanıtı olarak algılandı.
Adaylar arasında, Boris Tadiç döneminde Merkez Bankası başkanlığı yapmış (2010-12) ekonomi profesörü Dejan Soskic ve Novi Sad Üniversitesi kardiyoloji profesörü Ilija Srdanovic en tanınmış isimler.

Öğrenciler soruyor: Sırbistan mı, mafya mı?

Öğrencilerin en büyük özelliği yolsuzluklara karşı sergiledikleri amansız mücadele demek doğru olur. Dolayısıyla önerdikleri hükümet programı, yolsuzluklara son vermeyi en temel hedef kabul eden, medya özgürlüğü, liyakate dayalı atamalar, eğitim reformu, halkın sağlık hizmetlerine erişimi, emniyet teşkilatının arındırılması, yargı bağımsızlığı gibi esaslar içeren 11 maddelik, herkesin anlayacağı basit biçimde yazılmış kısa ve öz bir reform tablosu.
Bu plan “Sırbistan mı Mafya mı?”, “Bilgi Güçtür” ve “Sırbistan Bizimle Büyüyor” başlıklı 3 bölümden müteşekkil. Seçim, kazanırlarsa, Öğrenci Listesi milletvekillerinin desteğiyle kurulacak teknokrat hükümet bu programı uygulamaya koyduğu takdirde, Sırbistan’ın Brüksel ile arasını düzelterek hızla AB üyesi olacak seviyelere yükseleceği hususunda kuşku yok.
Bu programın dış politika ayağının eksik oluşu emekli diplomat sıfatımla dikkatimi çekti. Öğrenciler Sırbistan’ı Vladimir Putin’in Rusya’sı ile yakın teması muhafaza eder mi? Yoksa Macaristan’da şahit olduğumuz üzere yepyeni bir sayfa mı açılır? Kosova ile ilişkilerde AB tarafından başlatılan Belgrad-Priştine diyaloğu doğrultusunda alınan temel kararlara uyulur mu? Cevapları bilemiyorum.

Putin Vuçiç’i, AB öğrencileri destekliyor

Sırbistan’daki dostlarım “Öğrenci Listesi”nin kazanacağını düşünüyorlar, ancak Vučić yönetiminin çeşitli üçkağıtlarla zaferi çalabileceğinden de endişe ediyorlar. Öğrencilerin sandıklarda hile yapılmasını önlemek üzere sandık müşahitleri oluşturulduğu ve bunların en iyi şekilde eğitildiği konuşuluyor.
Vuçiç’in zaferini, Putin, Bosnalı Sırpların lideri Milorad Dodik, Slovakya Başbakanı Robert Fico, sâbık Macar başbakanı Viktor Orban, Donald Trump ve Netanyahu’dan başka arzu eden var mıdır? Bilemiyorum. Avrupa Birliği’nin aday ülkelerinden Sırbistan’da öğrencilerin zaferinden memnun kalacağı aşikâr. Geçen ay Lahey’de hapiste vefat eden Bosna Kasabı Mladiç için Belgrad’da düzenlenen askeri tören dolayısıyla Brüksel’in Vuçiç yönetimini kuvvetli biçimde uyardığını hatırlıyoruz.

Öğrencilerin kurduğu ilk hükümet olabilir

Z Kuşağı’nın çeşitli ülkelerde sokağa çıkarak otoriter veya yozlaşmış iktidarları devirdiğine geçtiğimiz iki yıl boyunca farklı coğrafyalarda şahit olduk. Buradaki farklılık, Z Kuşağı’nın ana muhalefet partisi işlevini üstlenerek seçimlere katılması ve iktidara talip olacak seviyelere yükselmesi.
Bildiğim kadarıyla bu dünyada bir ilk olacak. 11 maddelik “Öğrenci Planı”nı bizim politikacılara da hararetle tavsiye ederim. Bu programı Ankara’da benimseyip uygulamaya koyduğumuz takdirde, AB ile katılım müzakerelerinin kaldığı yerden başlaması ve fasılların hızla açılması mukadder; vize sorunu da çözülür, Gümrük Birliği Anlaşması da yenilenir. Muhalefet partilerinin de özellikle gençlik kollarını Sırp öğrencilerden ders almaya davet edeyim bu vesileyle.

Yıldız tenisçi Jokoviç öğrencilerden yana

Birçok ünlü ve tanınmış ismin yanında, Sırbistan Demokratik Muhalefeti’nin önde gelen simalarından biri olan önceki cumhurbaşkanı Boris Tadiç’in Öğrenci Listesi’ne destek vermesi memnuniyet verici. Sırbistan’ın dünyaca tanınmış tenisçisi Novak Djokovic de öğrencilerden yana.
Ekim ayı başında Bosna-Hersek’te düzenlenen seçimlerde, Republika Srpska seçmeni Milorad Dodik’in partisinin (SNSD) adayına destek vermek suretiyle bu ülkenin AB yolunda ilerlemesinin önüne ciddi bir engel koymuş oldu. Bu defa, 25 Ekim seçimlerinde, Sırp halkının öğrencilerden yana oy kullanması suretiyle, Sırbistan’ın AB ile yakınlaşması tüm Balkanlarda barış, demokrasi ve istikrarın güçlenmesi manasına gelecektir.