“Acil durum” ilan edildi: Maymun Çiçeği yayılıyor mu?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Afrika’nın bazı bölgelerinde yayılmasının ardından endişe yaratan maymun çiçeği (mpox) salgınını “uluslararası boyutta halk sağlığı acil durumu” ilan etti.

DSÖ, Özellikle Demokratik Kongo Cumhuriyeti (DKC) ve çevre ülkelerde hızla yayılan yeni ve daha tehlikeli olduğu bildirilen bir maymun çiçeği türü (clade Ib) sebebiyle “uluslararası boyutta halk sağlığı acil durumu” (PHEIC) ilan etti.

DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, 13 Temmuz’da yaptığı açıklamada “Maymun çiçeğinin yeni bir türünün ortaya çıkması, Doğu DKC’de hızla yayılması ve komşu ülkelerde vakaların rapor edilmesi çok endişe verici,” dedi.

Bağımsız uzmanlardan oluşan Uluslararası Sağlık Tüzüğü (IHR) Acil Durum Komitesi maymun çiçeği salgınının Afrika’daki diğer ülkelere ve muhtemelen kıta dışına yayılma potansiyeli taşıdığını belirtti.

Afrika’da şu ana kadar 17.000’den fazla vaka doğrulandı. İsveç ülkelerinde ilk vakanın görüldüğünü açıklarken Birleşik Krallık önlem almaya başladığını duyurdu.

DSÖ, dünya genelindeki risk değerlendirmesini “orta” seviyeye çıkardı. Örgüt salgına müdahale için ilk etapta 15 milyon dolar fon ihtiyacı olduğunu belirtti.

Yeni tür maymun çiçeği: Daha ölümcül ve hızlı yayılıyor

Maymun çiçeği, Orthopoxvirus ailesinden bir virüsün neden olduğu bulaşıcı bir hastalık.

İlk kez 1970 yılında DKC’de insanlarda tespit edilen hastalık, ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve karakteristik döküntülerle kendini gösteriyor.

Adını ilk olarak maymunlarda keşfedilmesinden alsa da, kemirgenler dahil çeşitli hayvan türleri virüsü taşıyabiliyor.

Bu, son iki yıl içinde maymun çiçeği ile ilgili ikinci PHEIC ilanı. Hastalık, Orta ve Batı Afrika ülkelerinde endemik olarak kabul ediliyor.

Temmuz 2022’de maymun çiçeği pek çok ülkeye yayılmış, salgın PHEIC olarak ilan edilmişti. Mayıs 2023’te küresel vakalardaki sürekli düşüş nedeniyle salgın alarmı sona erdirilmişti.

DKC’de on yılı aşkın süredir rapor edilen maymun çiçeği vakaları, geçen yıl önemli ölçüde arttı. Bu yıl şimdiden geçen yılın toplam vaka sayısını aşarak 15.600’den fazla vaka ve 537 ölüm bildirildi. Uzmanlar, gerçek vaka sayısının rapor edilenden daha yüksek olduğuna inanıyor.

Maymun çiçeği nasıl yayılıyor?

Clade Ib olarak adlandırılan bu yeni tür, 2022 yılında Avrupa’da görülen ve nispeten daha hafif seyreden clade II türünden çok daha tehlikeli. Uzmanlar, yeni türün yetişkinlerde her 20 kişiden birini, çocuklarda ise her 10 kişiden birini öldürebileceğini belirtiyor.

Maymun çiçeği, insanlar arasında cilt temasıyla yayılıyor.

Uzmanlar bu temasın cinsel ilişki yoluyla olabileceği gibi, çocuk bakımı sırasında basit bir dokunuş veya havlu, yatak çarşafı gibi eşyaların paylaşımı yoluyla da gerçekleşebileceğini belirtiyor.

Karakteristik belirtileri arasında yumrulu lezyonlar, ateş, ağrılar ve yorgunluk yer alıyor.

Hastalık nasıl bulaşabilir?

• Yakın fiziksel temas: Özellikle enfekte kişinin cilt lezyonları veya vücut sıvılarıyla doğrudan temas.
• Cinsel temas: Son salgınlarda, virüsün cinsel ağlar yoluyla yayıldığı gözlemlenmiştir.
• Kontamine nesneler: Virüs bulaşmış giysiler, yatak takımları veya diğer eşyalarla temas.
• Solunum yolu: Uzun süreli yüz yüze temas sırasında solunum damlacıkları yoluyla.
• Hayvanlardan insanlara: Enfekte hayvanların ısırması, tırmalaması veya etlerinin tüketilmesi.

Sıçrama endişesi

Vakalar Afrika kıtası dışında da görülmeye başladı. İsveç Halk Sağlığı kurumu ülkelerinde clade Ib türünün tespit edildiğini duyurdu. İsveçli yetkililer Afrika salgınının görüldüğü bölgeye seyahat eden bir kişide vakanın tespit edildiğini belirtti.

Bu gelişme, hastalığın Avrupa’ya yayılma endişelerini de artırdı.

Birleşik Krallık Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA), ülkede olası vakalara karşı hazırlık yaptıklarını açıkladı.

ABD hükümeti, genel halk için riskin “çok düşük” olduğunu açıkladı, ancak ülkede yılbaşından bu yana 1.399 maymun çiçeği vakası görüldüğü bildiriliyor.

Türkiye’nin Durumu

DSÖ’nün küresel acil durum ilanının ardından Sağlık Bakanlığı, henüz ülkede 2024 yılında maymun çiçeği vakası görülmediğini açıkladı.

Bakanlık, X hesabından yaptığı açıklamada, “Özellikle Afrika kıtasında görülen M çiçeği (mpox) hastalığı vakasına Türkiye’de 2024 yılında rastlanmamıştır” ifadelerini kullandı.

“Ülkemizde henüz herhangi bir kısıtlama veya ek tedbir ihtiyacı bulunmadığını” belirten bakanlık, gerekli çalışmaların yürütüldüğünü ve sürecin bilim kurulu ve sağlık altyapısıyla hassasiyetle takip edildiğini belirtti.

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu da yaptığı açıklamada bir “alarm durumunun” söz konusu olmadığını vurguladı.

Eski Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, 2022 yılında Türkiye’de bir kişinin maymun çiçeği hastalığına yakalandığını duyurmuştu.