Polonya’nın hava sahasına giren Rus dronlarını düşürdüğü açıklamasıyla, ilk kez bir NATO üyesi ülke Rusya-Ukrayna savaşına dahil oldu. Polonya, temeli 1949 yılında atılan NATO’nun 1999 yılından beri üyesi. (Foto: NATO)
Polonya, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik hava saldırısı sırasında kendi hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle Rus dronlarını düşürdü. Böylelikle Rusya-Ukrayna arasında 2022’den bu yana devam eden savaşa ilk kez bir NATO üyesi fiilen dahil oldu.
Polonya Başbakanı Donald Tusk 9 Eylül’ü 10 Eylül’e bağlayan gece, ülkesinin hava sahasının çok sayıda Rus dronu tarafından ihlal edildiğini ve aralarında güvenlik tehlikesi oluşturanların düşürüldüğünü belirtti.
Varşova, NATO’ya başvurarak Antlaşmanın 4’üncü Maddesinin işleme konulmasını istedi. NATO Antlaşmasının 4’üncü Maddesi, herhangi bir üye ülkenin toprak bütünlüğü, siyasi bağımsızlığı veya güvenliği tehdit altında olduğunda müttefikler arasında görüşmelerin başlatılmasını öngörüyor. NATO sözcüsü tarafından yapılan açıklamada ise, NATO Başkanı Mark Rutte’nin Polonyalı yetkililerle temas içinde olduğu ve gelişmelerin beraberce değerlendirildiği vurgulandı. Gelişme, Rusya’nın Ukrayna savaşında, bir NATO üyesi ülkenin de fiilen parçası olduğu yeni bir gerginlik anlamına geliyor.
İkinci Dünya Savaşı ve Polonya
Rusya ile sorunlu ilişkileri yüzyıllardır devam eden Polonya, Sovyetler Birliği ile Nazi Almanya’sı arasındaki anlaşmazlıkların dışında kalacağı umuduyla, Fransa, Romanya ve İngiltere ile savunma antlaşmaları yapmış, Almanya ile de saldırmazlık paktı imzalamıştı.
Savaş başlamadan önceyse Almanya ve SSCB, 23 Ağustos 1939’da kendi aralarında bir saldırmazlık paktı imzalamış ve Alman birliklerinin savaş ilan etmeden 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırması ardından, İngiltere ve Fransa’nın da Almanya’ya savaş ilan etmesiyle, İkinci Dünya Savaşı başlamıştı. SSCB de Polonya’nın de doğu illerini işgal etmiş ve Polonya toprakları ikiye bölünerek Almanya ve SSCB’ye bağlanmıştı.
Sovyet Blokunun, ABD önderliğinde 1949’de kurulan Batı Savunma İttifakı NATO’ya yanıtı, 1955’de Polonya’nın Başkenti Varşova’da kurulmuş ve Varşova Paktı adını almıştı. 1978’de Polonyalı Karol Wojtyła, II. Johannes Paulas adıyla Papa seçilmiş, yeni Papa’nın 1979’da Polonya’yı ziyareti sırasındaki karşılama törenleri yönetim karşıtı gösterilere dönüşmüş, 1989’de Lech Walesa’nın önderliğinde Dayanışma Sendikası kurulmuş ve kısa sürede güçlü bir muhalefet odağı durumuna gelmişti.
NATO Üyeliği ve Rusya
1981’de ilan edilen sıkıyönetimle beraber kapatılan Dayanışma sendikası, 1983’te sıkıyönetimin kaldırılmasıyla yeniden açılmış, 1985’te yapılan seçimlerin ertesinde bazı reformlar yapılsa da, 1988’de yeni bir grev dalgası patlak vermişti. Bunun üzerine, Hükümet ve Dayanışma liderlerinin aldığı ortak karar doğrultusunda Haziran 1989’da serbest seçimler yapılmış, 30 Ocak 1990’da komünist rejim yıkılarak demokratik sisteme geçilmişti.
Polonya 1999’da Çek Cumhuriyeti ve Macaristan’la beraber NATO üyesi oldu.
Sovyetler Birliği 25 Aralık 1991’de Devlet Başkanı Mihail Gorbaçov’un istifa etmesinin ardından Sovyetler Birliği’ni oluşturan cumhuriyetlerin bağımsızlıklarını kazanmalarıyla 26 Aralık 1991’de dağılmıştı. SSBC döneminde Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyeti adıyla bilinen Cumhuriyet de aynı tarihten bu yana günümüzde bilinen adıyla Rusya Federasyonu olarak varlığını sürmeye devam ediyor.
Rusya’nın Ukrayna’yı İşgali
1991 yılında Ukrayna da bağımsızlığını ilan eden eski Sovyet Cumhuriyetlerinden biriydi. 1990’larda ekonomik ve siyasi reformları uygulamaya çalışırken pek çok çalkantılar, kitlesel protestolara sahne olmuş ve bunların sonuncusu 2014 yılında hükümeti devirmişti. Aynı yıl Rusya, Ukrayna’nın Kırım Özerk Bölgesini önce işgal, sonra ilhak etmişti.
Volodimir Zelenski, 2019’da Ukrayna cumhurbaşkanı seçilmiş, Rusya, 2021’in sonlarında Ukrayna sınırına askeri yığınak yapmaya başlamış ve Rusya’nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna’yı istilaya başlaması ardından Ukrayna’nın savunma ve karşı saldırılarıyla bugün 3. yılına giren savaş başlamıştı.
Ukrayna bu savaşta ABD ve Batı Avrupa ülkelerinin desteğini alsa da 2019 Anayasasında yer verilen Avrupa Birliği ve NATO hedefleriyse son yapılan AB ve NATO Zirvelerinde mümkün olmadı.
ABD’de yönetimin Donald Trump’a geçmesi ardından Ukrayna’ya destek azaldı. Trump, Avrupa liderlerine Ukrayna’ya yardım etmek istiyorlarsa ellerini taşın altına koymalarını, Rusya’yla kalan ilişkilerini de kesmelerini istiyor.
Hem NATO hem AB üyesi Polonya, Rus dronlarının düşürülmesi olayıyla bir kez daha gerilimin ortasında görünüyor.
