C-130 Faciası: Yanıtlanan ve Yanıt Bekleyen Sorular

Azerbaycan’dan Türkiye’ye gelirken Gürcistan topraklarında 11 Kasım’da düşen uçakta şehit olan 20 askerin cenazeleri bugün, 14 Kasım’da Ankara’da yapılan tören ardından geride çok soru bırakarak toprağa veriliyor.

Diğer sorulara girmeden önce en insani ve vicdani soruyu soralım:

• Yaşlılıktan ölen Suudi Kralı için üç gün milli yas ilan eden hükümet, milleti gerçekten yas havasına sokan 20 şehit için neden bir gün olsun yas ilan etmedi?
Devam edelim.
Cenazelerin Türkiye’ye getirildiği 13 Kasım’da Milli Savunma Bakanlığı C-130 nakliye uçaklarının uçuşlarını yeni denetimler tamamlanana dek durdurduğunu duyurdu.
Bununla birlikte bir kısmı zaten yanıt bulmaya başlamış bazı sorulara resmi yanıt verdi.
• Uçakta mühimmat, patlayıcı madde taşınmıyordu.
• Düşme sonrasında radar ekranında görünen helikopter, Gürcistan kurtarma ekibine aitti.
• Uçuş kayıtlarının tutulduğu “kara kutu” bulunup Türkiye’de incelemeye alınmıştı.
• Uçak 2014 yılında ikinci el olarak Suudi Arabistan’dan alınmış, sekiz yıl süren modernizasyon çalışmaları sonunda 2022’de envantere girmişti.
• Uçak 57 yaşındaydı ama Bakanlık “Eski uçak yoktur, bakımsız uçak vardır” diyordu.

Eski Uçak/Bakımsız Uçak

MSB’nin açıklamasındaki bu cümle, C-130 uçuşlarının aslında 57 yaşındaki C-130 uçağının düşmesi hakkında kuşkuların odaklanmaya başladığı noktaları da gösteriyor.
İlk gün sosyal medyada çok yayılan ve dış müdahaleyle, yani dışarıdan vurularak düşürüldüğü spekülasyonları giderek zayıfladı.
Enkaz gövdesinde ilk incelemeyi yapan Azerbaycan ekibi zaten dışarıdan ya da içeriden patlama izi olmadığını söylemişti.
Dünyanın ilgisini çeken kazada, vurulma veya patlama olsa uçağın ikiye bölüneceği, oysa eş zamanlı olarak üçe bölündüğü yorumları var.

Yeni sorular burada başlıyor.

ABD yapımı C-130 uçakları 70 civarında ülkede 1960’lardan beri kullanılan, gökyüzünün arazi kamyonu diyebileceğimiz nakliye uçakları. Eğer kanatların hemen önü ve hemen arkasından, ön ve kuyruk kısımlarının hemen hemen aynı anda kopması gibi bir durum doğruysa, sorun çok ciddi demektir. Bazı uzmanlar pervanelerin yerinden çıkıp gövdeyi biçtiği ve pilotların acil durum sinyali göndermeye dahi vakit bulamadığını öne sürüyorlar; elbette gerçek, kaza-kırım incelemesiyle anlaşılacaktır. 8 Kasım Azerbaycan Zafer Günü kutlamalarına giden F-16 bakım gereç ve yedek parçalarından oluştuğu bildirilen 6 tonluk kargonun tam sabitlenmemesi ve hava koşullarına bağlı savrulması da ihtimaller arasında sayılıyor. MSB “Eski uçak yoktur, bakımsız uçak vardır” diyor ve bu uçağın daha yeni, 11 Ekim’de bakımdan çıktığını söylüyor ama bir de malzeme bilimi ve metal yorgunluğu diye bir kavram var.

C-130 Uçuşları Ne Zaman Başlar?

Savunma Bakanlığının da bu kaza ardından C-130 uçaklarına dair genel bir kuşku duyduğu uçuşları durdurmasından anlaşılabilir.
• Bu kuşku kaza olmadan önce de var mıydı? Yoksa kaza sonrası “Ne olur ne olmaz” önlemi mi? Veya C-130’ların bakım, yenilenme sürecine dair başka sorular mı ortaya çıktı?
Kaza sonrası Hava Kuvvetlerinin elinde 18 C-130 kaldı. Bunların hemen tamamı 50 yaş üzerinde. Erciyes Modernizasyon projesiyle kullanım ömürlerinin 2024’a kadar uzatıldığı bilgisi var ki düşen uçak da bu modernizasyona tabiydi.
İngiltere’yle imzalanan son anlaşmayla 12 adet daha yeni model C-130 J uçağı 2026’dan itibaren gelecek ama onlar da ikinci el ve bildirildiği kadarıyla 25 yaş civarında.
C-130 uçuşlarının durdurulması, süreç uzarsa Türkiye’nin hava nakliyat kapasitesini olumsuz etkileyecek.
Yunanistan Hava Kuvvetlerinin bu facia sonrası kendi C-130 filosunu sergilemesine (ki CHP’li Yankı Bağcıoğlu, Türkiye adına sayılabilecek bir tepki  verdi) bunu gösteriyor.
Gerçi 10 A400M ağır nakliye uçağı ve daha küçük C-160 ve CN-235’ler de var ama birincisi, onlar da yaşlanıyor ve ikincisi her uçağın yeri, işlevi farklı.
Uçak kazasındaki 20 şehit ülke genelinde üzüntüye yol açtı. Onlara en büyük armağan, bu kazanın nedenleri üzerine cesurca ve saydamlıkla gidilmesi ve tekrarlanmaması için ders çıkarılması olacaktır.