Nobel Kimya Ödülü sahibi bilim insanı Profesör Doktor Aziz Sancar, bilimin “adaletin, özgür düşüncenin ve sorgulamanın olduğu ortamlarda yeşereceğini” söyledi.
6-7 Haziran tarihlerinde Özbekistan’ın Semerkant şehrinde Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Türk Üniversiteler Birliği Rektörler Özel Toplantısında video konferans yoluyla bir konuşma yapan Sancar, “Türklerin yaklaşık son 500 yılda bilime doğru dürüst katkı yapamadığımız ortadadır. Peki neden yapmadık?” diye sordu.
Sancar şöyle devam etti:
“Biz tarihimizle övünüyoruz. Bize tarih kitaplarında Türklerin büyük medeniyetler yarattığını öğretirlerdi. Gerçeği söyleyeyim, ilkokulda, ortaokulda buna inanıyordum. Fakat, liseye, üniversiteye gittikten sonra buna şüphe ettim ve bu içimde bir tutku olarak kaldı. […] Yıllar sonra, Batılı yazarlardan çıkmış eserleri okudum ve anladım ki, gerçekten (…) biz büyük medeniyetler yaratmışız. Ama bir sürü nedenlerle ondan sonra bilim yapmayı bıraktık ve Avrupa, ABD bizi geçti.”
Sancar: Adalet, özgür düşünce, sorgulama
“Türk Dünyasında bilimsel geri kalmışlığın nedenleri ve bunlara çözüm yollarının bulunması (…) dünyayla yarışmak için neler yapmamız gerektiğini naçizane kendi gözlemlerime dayanarak, burada özetlemek istiyorum” diye konuşan Sancar şöyle devam etti:
“Birincisi, bilim, adaletin, özgür düşüncenin ve sorgulamanın olduğu ortamlarda yeşerir. Bunu unutmamak ve çocuklarımızı bu ruhla, bu alışkanlıkla büyütmemiz lazım, onlara bu ortamı sağlamamız lazım.
“Bilimde özgür düşünce çok önemli. Ben Türk Cumhuriyetlerine gittiğimde beni merasimle karşılıyorsunuz, bana büyük saygı gösteriyorsunuz. İnsan olarak, tabi, bu hoşuma gidiyor. Fakat, bunlar bilimde olmaz.
“Benim yanımda çalışan en başarılı bilim adamları, benim yetiştirdiğim en başarılı öğrenciler benimle münakaşa eden öğrenciler olmuştur. O bakımdan, özellikle genç çocuklarımıza özgür düşünmeyi ve yaşlıların, benim gibilerin söylediklerini sorgulamayı öğretmeliyiz.”
“İkincisi, temel bilime öncelik vermeliyiz. Sosyal bilimcilerimiz kusura bakmasınlar, onlara büyük saygım var, fakat şunu söyleyeyim, bizim temel bilimlere yatırım yapmamız lazım, temel bilim yapan çocuklarımızı desteklememiz lazım, onlara özgüven vermemiz lazım.”
Din ve politika bilime karışmamalı
Sancar diğer maddeleri de şöyle sıraladı:
- Üçüncüsü, kız ve erkek çocuklarımıza aynı eğitim fırsatı vermeliyiz. Bunu çözemezsek, bu potansiyeli gerçekleştiren toplumlarla yarışamayız.
- Dördüncüsü, çocuklarımıza çok erken yaşlarda deney yapmayı öğretmemiz lazım. Bilim, deney yapmakla öğrenilir (…) sadece okumakla buna sahip olamazsınız.
- Beşincisi, politika ve din bilime karıştırılıyor, bunları kesinlikle ayrı tutmak lazım. Karıştırırsanız, bundan ilk önce bilim zarar görür, ilerleyemez.
- Altıncısı, bilim adamlarını din ve politikanın dışında tutmak lazım. Bilim adamları da din ve inanç işlerine karışmasın.
- Yedincisi, bilim adamlarına liyakata dayalı imkân sağlanmalıdır. Onları tayin etmek, terfi etmek için tek kriter liyakat olmalıdır. (Sancar buna örnek olarak, çalıştığı ABD’de Nobel aldıktan sonra yazdığı ilk makalesinin yayınlanmasının reddedildiğini veriyor.)
- Sekizincisi, insanlar bilim yapmaya başladıktan sonra onlara özgürlük vereceksiniz; şunu yap, bunu yap demeyeceksiniz. Bilim adamına kendi bilimsel hedeflerini belirleme ve bunu gerçekleştirme imkânı sağlanmalıdır.
