ABD Başkanı Trump BM Genel Kurulunda artık önceliği ABD çıkarlarına vereceğini söylerken BM Genel Sekreteri Guterres (sol üst) kendisini enişeyle izliyor. Trump’ın çekildiği 66 kuruluş arasında Medeniyetler İttifakı ve BM kadın Birimi de bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump 7 Ocak’ta imzaladığı kararname ile kuruluşunu 2005’te İspanya Başbakanı Luis Rodriguez Zapatero ile birlikte (o dönem Başbakan) Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yaptığı Birleşmiş Milletler medeniyetler İttifakından çekildi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, X hesabında Medeniyetler İttifakı dahil toplam 66 uluslararası kuruluştan çekilmelerine gerekçe olarak, bu kuruluşların “anti-Amerikan, işe yaramaz ve israf kaynağı” gördüklerini söyledi. Rubio, ABD’nin artık Amerikan çıkarlarına karşı “küreselci bürokratları” desteklemek istemediğini de söyledi. ABD’nin çıktığı kuruluşlar arasında BM Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi Birimin (UN Women), BM Nüfus Fonu, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı, Avrupa Konseyi Venedik Komisyonunun yanı sıra, az gelişmiş ülkelere destek sağlayan kuruluşlar da bulunuyor.
Rubio duyurusunda, Trump yönetiminin BM kuruluşları dahil diğer uluslararası kuruluşlar üzerindeki incelemesinin devam ettiğini, bundan böyle ABD çıkarlarına yararı olmayan uluslararası kuruluşları desteklemeyeceklerini söyledi.
Kuruluşlar Nasıl Etkilenecek?
ABD bu karardan önce de önemli BM kuruluşlarından çekilmişti. Bunlar arasında, İsrail karşıtı tutumun gerekçe gösterildiği BM Eğitim, Bilim, Kültür Örgütü (UNESCO), yine İsrail gerekçesiyle Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası İklim ve Çevre (Paris) Sözleşmesi de bulunuyor. ABD’nin UNESCO, UNHCR, WHO gibi örgütlerdeki bütçe payı yüzde 20 civarındaydı. ABD’nin çekilmesiyle bu kuruluşlarda Çin, Rusya ve AB’nin etkisi artsa da kuruluşların iş kalitesi ve küresel etkisi azaldı.
Trump’ın ABD’yi çektiği kuruluşların önemli bir kısmının merkezleri de BM Genel merkezinin bulunduğu Nev York’ta bulunuyor ve bu kuruluşlarda dünyanın her ülkesinden binlerce uluslararası bürokrat çalışıyor.
İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan BM sistemi bünyesi ve ayrıca örgütlenen uluslararası kuruluşlar, ilerlemeci bir zihniyetin ürünü ve adaletsizliklerin uluslararası makro siyaset dışında kalan alanlarda hafifletilmesinde işlev görüyor. ABD’nin bu kararı aslında bu reformist ve ilerlemeci bakışa karşı izolasyonist bir manifesto anlamına da geliyor.
Medeniyetler İttifakı Ne Olacak?
İspanya Başbakanı Zapatero’nun 2024’te BM’de yaptığı konuşmada Hristiyan ve Müslüman halklar arasında diyalog önermesi, Erdoğan’ın da bunu desteklemesi üzerine 2005’te Türkiye ve İspanya tarafından temelleri atılan medeniyetler İttifakı, daha sonra ABD’nin de desteğiyle BM çerçevesine alınmıştı.
ABD’nin Medeniyetler İttifakından çekilme kararı ardından Türkiye ve diğer katılımcı ülkelerin tutumu henüz belli değil.
Kadınlara yönelik şiddete karşı mücadele, kadınların siyasi hayata katılımı ve liderlik pozisyonunun yaygınlaştırılması, ekonomik alanda kadının güçlenmesi gibi alanlarda çalışan BM Kadın Birimi, Türkiye’nin 2011’de ilk imzayı Erdoğan’ın attığı Kadına Şiddete karşı İstanbul Sözleşmesi ardından, 2012’den itibaren Türkiye’de aktifti. Türkiye yine Erdoğan’ın imzasıyla 2021’de Sözleşmeden çekilmişti ama BM Kadın Birimine desteği devam ediyor.
İşte Tam Liste
ABD’nin medeniyetler İttifakı ve BM Kadın Birimi dahil desteğini çektiği 66 kuruluşun tam listesi şöyle:
1- Birleşmiş Milletler Dışı Kuruluşlar:
- 24/7 Karbonsuz Enerji Sözleşmesi
- Colombo Plan Konseyi
- Çevresel İşbirliği Komisyonu
- Eğitim Bekleyemez
- Hibrit Tehditlerle Mücadele İçin Avrupa Mükemmeliyet Merkezi
- Avrupa Ulusal Karayolu Araştırma Laboratuvarları Forumu
- Çevrimiçi Özgürlük Koalisyonu
- Küresel Topluluk Katılımı ve Direnç Fonu
- Küresel Terörle Mücadele Forumu
- Siber Uzmanlık Küresel Forumu
- Göç ve Kalkınma Küresel Forumu
- Küresel Değişim Araştırmaları İçin Amerika Kıtası Enstitüsü
- Madencilik, Mineraller, Metaller ve Sürdürülebilir Kalkınma Hükümetlerarası Forumu
- İklim Değişikliği Hükümetlerarası Paneli
- Biyoçeşitlilik ve Ekosistem Hizmetleri Bilim-Politika Hükümetlerarası Platformu
- Kültürel Mülkiyetin Korunması ve Restorasyonu Çalışmaları Uluslararası Merkezi
- Uluslararası Pamuk Danışma Komitesi
- Uluslararası Kalkınma Hukuku Örgütü
- Uluslararası Enerji Forumu
- Sanat Konseyleri ve Kültür Ajansları Uluslararası Federasyonu
- Demokrasi ve Seçim Yardımı Uluslararası Enstitüsü
- Adalet ve Hukukun Üstünlüğü Uluslararası Enstitüsü
- Uluslararası Kurşun ve Çinko Çalışma Grubu
- Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı
- Uluslararası Güneş İttifakı
- Uluslararası Tropikal Kereste Örgütü
- Doğa Koruma Uluslararası Birliği
- Coğrafya ve Tarih Pan-Amerikan Enstitüsü
- Atlantik İşbirliği Ortaklığı
- Asya’da Gemilere Karşı Korsanlık ve Silahlı Soygunla Mücadele Bölgesel İşbirliği Anlaşması
- Bölgesel İşbirliği Konseyi
- 21’inci Yüzyıl İçin Yenilenebilir Enerji Politikası Ağı
- Ukrayna Bilim ve Teknoloji Merkezi
- Pasifik Bölgesel Çevre Programı Sekreterliği
- Avrupa Konseyi Venedik Komisyonu
2- Birleşmiş Milletler (BM) Kuruluşları:
- Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı
- BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ECOSOC) — Afrika Ekonomik Komisyonu
- ECOSOC — Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu
- ECOSOC — Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu
- ECOSOC — Batı Asya Ekonomik ve Sosyal Komisyonu
- Uluslararası Hukuk Komisyonu
- Ceza Mahkemeleri İçin Uluslararası Kalıntı Mekanizması
- Uluslararası Ticaret Merkezi
- Afrika Özel Danışmanı Ofisi
- Silahlı Çatışmalardaki Çocuklar İçin Genel Sekreter Özel Temsilcisi Ofisi
- Çatışmalarda Cinsel Şiddet Konusunda Genel Sekreter Özel Temsilcisi Ofisi
- Çocuklara Yönelik Şiddet Konusunda Genel Sekreter Özel Temsilcisi Ofisi
- Barış İnşası Komisyonu
- Barış İnşası Fonu
- Afrika Kökenli Halklar Daimi Forumu
- BM Medeniyetler İttifakı
- Gelişmekte Olan Ülkelerde Ormansızlaşma ve Orman Tahribatından Kaynaklanan Emisyonların Azaltılması Üzerine BM İşbirliği Programı
- BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı
- BM Demokrasi Fonu
- BM Enerji
- Cinsiyet Eşitliği ve Kadının Güçlendirilmesi BM Varlığı
- BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi
- BM İnsan Yerleşimleri Programı
- BM Eğitim ve Araştırma Enstitüsü
- BM Okyanuslar
- BM Nüfus Fonu
- BM Konvansiyonel Silahlar Sicili
- BM Sistem Koordinasyon İçin İcra Kurulu Başkanları Kurulu
- BM Sistem Personel Koleji
- BM Su
- BM Üniversitesi
