Türkiye, AB’nin Kararsızlığıyla Büyüyen Açmazları Nasıl Aşabilir?

“Avrupa bitiyor; her şeyi Çin’e kaptırıyor ama ayakta uyumaya devam ediyor. Aslında gerçeği görüyor ama çözüm üretemiyorlar. AB hiçbir konuda karar veremiyor. Bu da Türk iş dünyasını çok rahatsız ediyor.”

Bu sözler Dış Ekonomik İlişkiler Konseyi’nin (DEİK) Avrupa İş Konseyleri Başkanı Mehmet Ali Yalçındağ’a ait. Bugün, 13 Ekim’de, Brüksel’de ikincisi yapılan AB-Türkiye İş Zirvesi toplantıları başlamadan önceki akşam verilen davetin ardından bir grup gazeteci(*), DEİK yönetimi ve Türkiye’nin Brüksel’deki diplomatik temsilcilerinin de (AB Daimi Temsilcisi Yaprak Balkan, Brüksel Büyükelçisi Barış Tantekin ve NATO Daimi Temsilcisi Basat Öztürk) bulunduğu ortamda sarf edildi.

Mücadeleyi Bırakmamak

Yalçındağ’ın sözleri Zirve’nin başlığıyla çelişiyor görünebilir; oysa çelişmiyor ama gerçeği acı bir şekilde yüze vuruyor. Yoksa Yalçındağ da “mücadeleyi” bırakmama yanlısı. Geçen yılki ilk toplantıdan sonra en azından otomotiv sanayisinin “Made in Europe” talebi ve  Avrupa’nın savunma ihtiyaçları üzerinden Gümrük Birliği güncellenmesini yeniden AB radar ekranına sokabildiğini vurguluyor.

Geçen yıl tamamıyla dolmayan Egmont Sarayında bu yıl oturacak yer kalmadı; 350 Avrupalı yatırımcı kayıt yaptırmış. Açış konuşmasını da  Belçika Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Maxime Prevot yaptı. (Konuşmasının başında Türk Milli Futbol takımının Belçika karşısındaki hezimetini hatırlatmaktan da geri durmadı.)

Akşamki resepsiyonda Belçika’nın Ulusal Silahlanma Direktörü Bernard Phaleg’in Türkiye’den firkateyn ve zırhlı araç alımı çalışmalarını çekinmeden anlatması da harcanan çabaların beyhude olmadığının göstergesi. “Bu bir lobi çalışması” diyor Yalçındağ; “Devam edeceğiz.”

DEİK Başkanı Nail Olpak da “Bu bir seferlik bir girişim değil” diyor; “Dünyanın bir bloklaşma içinde olduğu doğru ama biz yine bizim lehimize olan rakamları vurgulamaya, AB ile ekonomik işbirliğinin onların da lehine olduğunu anlatmayı sürdüreceğiz.”

Korumacılık Dalgasının Küresel Yükselişi ve AB

Zirvenin açılış oturumunda konuşan Ticaret Bakan Yardımcısı Mustafa Tuzcu’nun vurgusu da buydu. Trump’la beraber küresel çapta yükselen korumacılık dalgasını beceriksizce uygulamaya çalışan AB, kendisi gibi ortaklarının çıkarlarına da zarar vermeye başladı.

Ticaret Bakanı Ömer Bolat ise açılış sonrası geldiği  Brüksel’deki basın toplantısında “İstikrarlı Türkiye’nin AB’yi güçlendireceğini” söyledi ama bu daha çok AB’nin ikna olması gereken bir şey.

Yine açılışta konuşan Koç Topluluğu CEO’su Levent Çakıroğlu, 30 yıldır iki tarafın da faydalandığı Gümrük Birliği anlaşmasının taraflarından biri olan Türkiye’yi ekonomik işbirliğinden dışlamanın çelişkisine dikkat çekti. AB karar veremezken Türkiye üretmeyi sürdürüyordu öte yandan.

Avrupa başkentlerinden gelen haberler Türkiye açısından iç açıcı değil gerçi.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’in de işaret ettiği çalışma bunun örneği: ekonomi ve ticaret ortağı olmak isteyenlere, dış politikada uyum şartı dayatmaya hazırlığı var. Bunun Türkiye açısından en önemli karşılığı Kıbrıs.

AB, ABD ile Çin, Rusya ile NATO arasındaki miyop kararsızlığının açmazlarını aşmaya 27 ülkenin oy birliği zorluğunda çabalarken, en önemli derdi Türkiye’yi dışarıda tutmakmış gibi davranıyor.

Bu arada Türkiye’yi dışlama çabasını bir başka gerekçesi olarak gösterilen Çin yatırımlarının AB ülkelerinde Türkiye’dekinin 25 katı olması, gerekçelerin art niyetli olduğunun bir başka işareti.

Asıl çelişki ise, Türkiye’ye NATO üzerinden Avrupa’nın savunmasına katkı versin ama bundan siyasi ve ekonomik kazancı olmasın kibir ve bencilliği.

2016 Anlaşmasından Kalan 6 Madde

AB, Rusya’nın Ukrayna Savaşına da ABD’de Donald Trump iktidarıyla simgeleşen köklü dönüşüme de ve asıl Çin’in ivmelenişine hazırlıksız yakalanan Brüksel, Türkiye gibi komşu ortaklıklarıyla birlikte yürümek yerine çelme takmaya çalışıyor.

Öte yandan vizeden ticarete dek pek çok konuda Türkiye-AB ilişkilerine engel olan önemli siyasi konular var.

Bunlar Avrupa Parlamentosu’nda daha çok konu edilen Osman Kavala, Selahattin Demirtaş, Ekrem İmamoğlu, basın özgürlüğündeki gerileme ve LGBT karşıtı kampanyadan çok, 2016 anlaşmasından geri kalan 6 maddeyle ilgili.

Örneğin, Terörsüz Türkiye süreciyle değişme ihtimali artan terörle mücadele yasası.

Örneğin, Europol ile işbirliği anlaşması.

Örneğin, AB’nin yolsuzlukla mücadele mevzuatı GRECO ile uyum.

Sonra “Made in Europe” tartışmasıyla bağlantılı olan Dünya Ticaret Örgütü’yle uyumlu hale getirilmesi gereken Devlet İhale Kanunu. Ticaret Bakanı Bolat, bu konuda Meclis’in “karşılıklılık” ilkesine göre Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’a yetki verdiğini, AB tarafından atılacak adımları beklediğini söyledi.

O altı madde ise, önümüzdeki hafta Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Adalet Bakanı Akın Gürlek ve İçişleri Bakanı  Mustafa Çiftçi’nin, burada, Egmont Sarayı’nda 20 Ekim’de Belçikalı muhataplarıyla tam 10 yıl aradan sonra yinelenecek toplantıda da ele alınacak.

Konu sadece ekonomik değil yani, daha çok siyasi.

(*) Bu toplantı için Türkiye’den gelen gazeteci ve televizyoncular DEİK’in davetlisi.