COP31: Dünya lafla peynir gemisi yürümeyeceğini anladı. Şimdi ne yapmalı?

Antalya’da 9-20 Kasım 2026’da düzenlenen COP31, Türkiye’nin ilk kez ev sahipliği yaptığı, yaklaşık 197 taraf ve 100 bin katılımcıyı bir araya getiren “Uygulama COP’u” olarak öne çıkıyor. Bunun anlamı, tıpkı 7-8 Temmuz’daki NATO Ankara Zirvesi’nde olduğu gibi herkesin ayaklarının suya erdiği, sadece tartışıp taahhütte bulunarak bir şeyin değişmediğinin görülüp neyin nasıl yapılacağının “Diyalog, Uzlaşma, Eylem” sloganıyla masaya yatırılacağı. Tabii bunun da lafta kalıp kalmayacağını zaman gösterecek. Çünkü artık nelerin yapılması gerektiği az çok belli, ama nasıl yapılacağına gelince, paranın nereden, nasıl bulunacağı sorunu ülke liderlerinin önündeki sorun.

“Ekolojiyi ekonomiye feda etmek”

COP31’in 11 Kasım’daki resmi açılışında, liderler zirvesinde ev sahibi sıfatıyla konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan “Önümüzde iki seçenek var. Ya zorluklara bakıp şikâyet edeceğiz ya da umuda sarılıp harekete geçeceğiz,” dedi. “Ekolojiyi ekonomiye feda eden sisteme dur demeliyiz,” de dedi. Ancak bunu derken Türkiye’yi 2026’da İklim Performans Endeksi’nde 53’üncü sırada gösteren bir rapor yayınladı; bir önceki sene 52’deydi.
Bunda Türkiye’nin dünyanın bir numaralı plastik atık, hurda ve plastik kırpıntısı ithalatçısı olması mı rol oynamıştır yoksa madencilik nedeniyle Muğla’daki Akbelen’den Ordu’daki Perşembe Yaylası’na dek, madencilik faaliyetinin doğaya verdiği zararı protesto eden çevreci eylemler mi? Ama bunlar da “ekolojinin ekonomiye feda edildiği” örnekler.
Bir yandan da “Sıfır Atık” projesinde 2053 hedefi…
Ama Türkiye’nin iklim ve çevre alanında öne çıktığı iki alan var; artı puanlar da sanırım oradan geliyor. Nasıl ki savunmada İHA/SİHA teknolojilerindeki ilerlemeye hakkı veriliyorsa, enerji ve çevre alanında da yenilenebilir kaynaklar ve yapay zekâ kullanımı olumlu bahsediliyor.

İklim krizinin acı gerçeği

Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, “İklim krizinin acı gerçeği bizi geride bırakıyor,” dedi, dünya çapında artan sellere, orman yangınlarına işaret ederek: “Son dört yıl tarihin en sıcak yılları oldu.”
COP zirvelerinin üzerinde kurulduğu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) İcra Sekreteri Simon Stiell ise fosil yakıt maliyet kaosunun “küresel bir şok dalgası” yarattığını, “yenilenebilirlerin” ise sadece bu yılın ilk yarısında 265 milyar dolar tasarruf sağladığını ve büyük projelerin yüzde 90’ının fosil alternatiflerinden ucuz olduğunu vurguladı. Bu iki örnek, eylem ile gerçek arasındaki uçurumu net biçimde ortaya koyuyor.
Öte yandan, önce Rusya’nın Ukrayna savaşı, ardından ABD ve İsrail’in İran savaşıyla başlayan “Hürmüz krizi” dünyanın enerji dengesini daha da bozmuş durumda. Yeşil enerjiye geçiş belki bu yolla ekonomileri de kâr hırsını da olumlu yönde zorlayabilir.

Bardağın dolu ve boş yanları

Bardağın boş tarafına baktığınızda “30 COP zirvesinden ne çıktı ki, 31’incisinden ne çıksın” diyebilirsiniz. Ama dolu tarafından baktığınızda da bir arpa boyu yoldan belki biraz fazlası denebilir; o kadar.
1992’de Brezilya’da Rio’da imzalanan UNFCCC ile başlayan süreç, bu arada Brezilya’da seçim kazanan Lula da Silva’nın Antalya Zirvesi’nde en çok sevgi gösterilen lider olduğunu söyleyelim, 1995 Berlin’deki ilk COP’tan 1997 Kyoto Protokolü’ne, 2015 Paris Anlaşması’na ve sonraki karbon stok alımı ile finansman kararlarına uzandı.
COP31 ise vaatleri eyleme dönüştürme odağıyla bu zincirin son halkası olarak Antalya’da toplanıyor.
Bardağın dolu tarafında Paris sonrası ısınma projeksiyonlarının yaklaşık 4°C’den 2,6°C civarına çekilmesi, güneş enerjisinin elektrik talebi artışının büyük kısmını karşılaması, o arada Türkiye’nin yenilenebilir yatırımları ve Sıfır Atık ile metan azaltımı gibi somut adımlar öne çıkıyor.
Bardağın boş tarafında ise Donald Trump yönetimindeki ABD’nin anlaşmayı askıya alması, 2015-2026’nın ölçülmüş en sıcak 12 yıl olması, Süper El Nino’nun 2027’ye kadar riskleri katlaması ve mevcut planların 1,5°C hedefini yeterli ölçüde karşılamaması yer alıyor.
Finansman açığı ve uygulama yetersizliği de tekrarlanan eleştiriler arasında.

Küresel işbirliği sınavda

Dünya liderleri sanki lafla peynir gemisi yürütülemeyeceğini, sadece konferanslar ve diplomatik vaatlerle bir yere varılamayacağını sonunda anlamaya başlamış görünüyor
COP Dönem Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, “Uygulama COP” vizyonunu “diyalogdan uzlaşıya, uzlaşıdan eyleme” şeklinde özetlerken, 2035’te yüzde 35 elektrifikasyon hedefi ve iklim uygulama köprüsü gibi araçlar gündeme geldi. Avustralya ile paylaşılan başkanlık modeli (Kurum COP Başkanı, Chris Bowen müzakereler başkanı), 102 liderin ülkenin katılımıyla gerçekleşen zirve, 300 milyar dolarlık finansman hedefinin hayata geçirilmesi üzerinde yoğunlaşıyor.
Yenilenebilir enerji yatırım maliyetleri düşerken emisyonların (2025’te) rekor kırması, okyanus ve atmosfer verilerinin tahminlerin ötesinde olumsuz seyri, eylem aciliyetini artırıyor.

Olumlu adımlar da atılmadı değil. Örneğin, Türkiye ve Suudi Arabistan’ın Türkiye’de iki dev güneş enerjisi santrali kurma projesine 8 uluslararası finans kuruluşunun destek anlaşması Antalya’da imzalandı. 8 uluslararası finans kuruluşunun
Antalya’dan çıkacak kararların, insanların hayatına yansıması ve 1,5°C pusulasının korunması, zirvenin başarısını belirleyecek. Geçmiş COP’lardan alınan dersler, finansman ve uygulama boşluklarının kapatılmadığı sürece ısınmanın ve artık doğrudan hayatlarımızı etkileyen doğa felaketlerinin devam edeceği endişesini artırıyor. Son zamanlarda hiç de iyi sınavlar vermeyen küresel işbirliği, Antalya’daki COP31 Zirvesi’nde de sınavda.