Trump da Netanyahu da İran halkını saldırıyı fırsat bilerek mollalar rejimini devirmeye çağırdı; nükleer silah ihtimali işin bahanesi. (Foto: White House)
İsrail 28 Şubat’ın erken saatlerinde İran’a saldırdı. İran’ın İsrail’e ve ABD’in askeri harekat hazırlığına destek veren Suudi Arabistan, Katar, BAE, Bahreyn, Kuveyt gibi Arap ülkelerine füze saldırılarıyla karşılık vermesi üzerine ABD de İsrail’e destek vermek üzere kendi harekatını başlattı.
Bir yandan kuzeyindeki Rusya-Ukrayna savaşının baskısında, ABD-İsrail-İran savaşının çıkmamasına uğraşan Türkiye, şimdi savaşın korktuğu gibi bölgeye yayılmasından derin kaygı içinde.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarını İran’ın da Körfez’deki Arap ülkelerine saldırılarını “kabul edilemez” diye kınadı ve “Sağduyuya alan açılmazsa bölgemiz bir ateş çemberiyle karşı karşıya” dedi. (*)
ABD ve adeta onu gizlemeye de gerek duymadan manipüle eden İsrail, 2025 Haziran ayındaki 12 gün savaşındakine benzer saldırı senaryosunu yine uyguladı:
⁃ Saldırı başladığında arabulucu Umman’ın dışişleri bakanı Vaşingtondaydı. İsrail yine İran’a ABD görüşmeler sürerken saldırdı,
⁃ Saldıran görünüşte ABD değil İsrail oldu. İran’ın İsrail’e karşılık vereceği biliniyordu. Böylece görünüşte ABD, öncelikli dış politika tercihi olan İsrail’i savunmak için devreye girmiş oldu,
⁃ İsrail’in başlattığı saldırıyı da muhtemelen yine ABD tamamlayacak.
Nükleer Bahane, Hedef Rejim
Gerek ABD Başkanı Donald Trump, gerekse İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu amaçlarının İran’ın atom bombasına sahip olmamasını sağlamak olduğunu söylüyor.
Oysa;
⁃ Saldırı daha bir gün önce ABD-İran görüşmelerinin hafta başında Viyana’da devam edeceğinin açıklanmasına rağmen başlatıldı,
⁃ Hem Trump hem Netanyahu İran halkına, ülkelerine yapılan saldırıyı fırsat bilerek İslam Cumhuriyeti rejimini devirme çağrısı yaptı,
⁃ İsrail uçakları ilk saldırı dalgasından itibaren Tahran, Tebriz gibi büyük şehirlerdeki rejim merkezlerini hedef aldı. Başbakan Mesud Pezeşkiyan’ın oğlu babasının bir suikast girişiminden sağ kurtulduğunu açıkladı.
Gelişmeler, İsrail ve ABD’nin hava saldırılarının yanı sıra, İran’a sızan özel harekat ekiplerinin ya da ABD ve İsrail’in eşgüdüm içinde olduğu görülen harekatıyla işbirliği yapan İran içindeki silahlı grupların da suikast saldırılarıyla kilit önemdeki isimleri ortadan kaldırma eylemlerine işaret ediyor.
Daha önce, HAMAS lideri İsmail Haniye’nin 2024’te Tahran’da Pezeşkiyan’ın görevi alma töreni ardından İsrail tarafından öldürülmesinde medyaya yansımıştı.
Arap Yönetimlerinin Sefaleti
Daha bir hafta kadar önce İran korkusundan, hava sahalarını ABD uçaklarına kullandırtmayacaklarını açıklayan ama bir yandan da ABD askeri yığınağına topraklarını açan Basra Körfezindeki Arap otokrasileri, ilk İran bombaları üstlerine düşmeye başlayınca -Ramazan filan demeden Müslüman- İran’a karşı ABD’nin safında olduklarını ilan etti. Bu konuda başı da Suudi Arabistan çekti.
Ama bu şaşırtıcı değildi. Bir zamanlar Filistin halkının İsrail’e karşı en büyük dayanağı sayılan Arap yönetimleri şimdilerde ABD’yi kızdırmamanın yolunun İsrail’i kızdırmamaktan geçtiğine iman etmiş görünüyorlar.
Avrupa Birliği de ayrı bir alem: AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen bütün bu tabloda İran’ın Arap ülkelerindeki ABD üslerine saldırısını görerek onu kınadı.
İran’da Rejim Sürdürülemez Halde
İran şu anda, hem de gizlenmeye dahi gerek duyulmayan bir ABD-İsrail komplosuyla saldırı altında.
Ama Rusya ve Çin’in sınırlı destekleri dışında İran rejiminin yanında görünmek isteyen pek dostu yok. Türkiye’nin durumu ayrı, birazdan geleceğiz.
Suriye’deki rejim değişikliği ardından Tahran’daki mollalar rejimini destekleyen başkent kalmadı.
Bunun pek çok bedeli var. 1979 İslam Devrimi ardından Devrim Muhafızlarının devlet içinde devlet kurarak başlattıkları “Devrim ihracı” siyaseti ile Hizbullah, Hamas, Haşdi Şabi gibi örgütler aracılığı ve İsrail’i yok etme propagandasıyla İran, ciddi bir istikrarsızlık kaynağı oldu.
İran’da İslami yönetim ekonomik olarak zayıfladıkça, dış etki alanını kaybedip kendi içinde didişmeye başladıkça, kadınların özgürlüğünden geçim sıkıntısına dek başlayan protestolar güç kazandı.
Ne kadar kudretli olursa olsun dünyada kadınlara nasıl giyinip nasıl giyinmeyeceklerini söyleyip bunu sonsuza dek sürdürecek bir siyasi güç yoktur.
Stratejik Risk: İran’ın Bölünmesi
ABD ve İsrail’in askeri harekatıyla İran rejiminin devrilme ihtimali ancak yönetim kadrolarının öldürülmesi, ya da Venezuela’daki gibi en tepedekinin devreden çıkarılıp diğerlerinin hegemonla işbirliği yapmasıyla mümkün olur.
ABD ve İsrail askeri, siyasi ve mali silahlarıyla yükleniyor ama İran halkı “Devirirsek, biz deviririz” deyip dış saldırganla işbirliğini reddedebilir; o sınır aşılmış ve işbirliği başlamışsa, zaten İslamcı rejim bu vartayı atlatabilse dahi artık iflah olmaz; sürdürülebilir değildir.
Rejim değişikliği bölgedeki siyasi dengeleri radikal biçimde değiştirir ama bölge ülkeleri için stratejik risk değildir. Stratejik risk İran’ın bölünmesidir.
Her biri kendi güçlü nüfus ve dinamikleri bulunan Azerbaycan, Kürdistan, Belucistan eyaletlerini etkileyebilecek bir bölünme dalgası, sınırları değiştirebileceği gibi bölgeyi bir kara deliğe dönüştürebilir. Bunun altından binlerce yıllık İran’ı dağıtmayı hedefleyen ne İsrail kalkabilir ne ABD ne de başta Suudi Arabistan olmak üzere Arap otokrasileri.
Türkiye’nin Durumu
Tarihi olarak İran ile 1639 Kasrı Şirin anlaşmasından bu yana dünyanın en eski kara sınırına sahip Türkiye ne İran’la savaşmak ister ne İran’da savaş çıksın ister. İran’la arada sadece petrol ve gaz temelli alışveriş yok, aynı zamanda örneğin Orta Asya’ya giden ticaret yolları gibi stratejik çıkar ilişkileri var.
Türkiye daha baştan ABD’nin İran’a saldırmasına, üstelik bir NATO üyesi olarak karşı çıktı. Konya’daki erken uyarı uçakları (AWACS) üssünden İncirlik’e dek NATO önlemleri çerçevesinde adım atıp ötesine geçmedi. Cumhurbaşkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi de Türkiye’nin İran’a yönelik operasyonlarda hiç bir şekilde yer almadığını bildirdi; Türkiye hava ve deniz sahasını, topraklarını “taraflardan herhangi biri lehine veya aleyhine” kullandırtmıyordu. Örneğin, ABD-Avrupa rotasıyla kurulan hava köprüsü Bulgaristan-Yunanistan rotasıyla Ortadoğu’ya ulaştı.
Ankara çatışmanın savaşa dönüşmemesi için çaba harcadı; doğrusu da buydu. Nitekim, İsrail ve ABD’nin İran’a saldırısı ardından dahi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın İran, Körfezdeki Arap ülkeleri ve bazı AB üyeleriyle yangını söndürme amaçlı temaslarını görüyoruz.
Zaten dört yıldır kuzeyinde Rusya-Ukrayna savaşının baskısı altındaki Türkiye bir yandan da geçtiğimiz hafta patlayan Pakistan-Afganistan savaşını durdurmak için devrede.
Ama şu anda en yakıcı olan, küresel dengeleri de etkileme ağırlığı olan, bir başka komşumuzdaki kriz. Durum ciddi.
(*) 28 Şubat 2026, 21:21’de güncellenmiştir.
