İran Dini Lideri Ali Hamaney’in 28 Şubat’taki ABD-İsrail saldırısının ilk dalgası sırasında öldürüldüğü açıklandı. Saldırının ilk hedefi olduğu açıklanan 87 yaşındaki Hamaney, 1979 İran İslam Devriminin öndei Humeyni’nin sağ koluydu, ölümü ardından, 37 yıla yakındır İran’ın başındaydı.
İran Dini Lideri Ali Hamaney’in 28 Şubat’ta İsrail ve ABD güçlerince başlatılan saldırıda öldürüldüğü İran Devlet Televizyonunca doğrulandı. Hamaney’in 28 Şubat sabahı, Türkiye saatiyle 06.00, İran saatiyle 09.30’da başlatılan ilk hava akınında, Tahran Üniversitesi yakınlarında, Pasteur Caddesindeki “Beyt-i Rehbâri-Rehberlik Evi” yerleşkesindeki makamının bombalanmasında öldürüldüğü açıklandı. İsrail’in “Aslan Kükremesi”, ABD’nin de “Destansı Öfke” adını taktığı ABD-İsrail eşgüdümlü harekâtın ayrıntıları da belli olmaya başladı.
• Operasyonda İran’ın nükleer tesisleri ve balistik füze üslerinin öncesinde lider kadrolarının öldürülmesi hedeflendi. Bu bakımdan İran harekâtı, Venezuela’da Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun nokta atışla tutuklanmasında görülen “liderliğin ortadan kaldırılması” modeline benziyor.
İsrail basını ilk aşamada Hamaney dahil 30 hedefin yok edilmesinin amaçlandığını yazdı. Bunlar arasında Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile saldırıda öldürüldüğü doğrulanan oğlu Müçtabe Hamaney, Savunma Bakanı Aziz Nasırzade, İran Devrim Muhafızları Komutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur, Hamaney’in Savunma Başdanışmanı Ali Şemkani ve (nükleer araştırmaları yürüten) Savunma İnovasyon ve Araştırma Örgütü Başkanı Hüsseyn Cebel Amelyan da bulunuyordu.
İçeriden Sızıntı, Nokta Vuruş
İlk dalga saldırıda Hamaney’in makamı hedef alındı. İran hükümeti Hamaney’in ölümü üzerine 40 günlük yas ve 7 günlük tatil ilan etti.
Hamaney’in o sırada orada bulunduğu ve Reuters’e göre, bir güvenlik toplantısına başkanlık ettiğinin bilinmesi, İran liderliği içinden en üst düzeyde bilgi sızması olduğuna işaret ediyor. Nitekim ABD Başkanı Donald Trump, İranlı yetkililer doğrulamadan önce Hamaney’in öldürüldüğünü açıklarken “istihbarat ve izleme yetenekleri sayesinde” operasyonun başarıya ulaştığını söyledi. İsrail basını ABD desteğindeki İsrail uçaklarının ilk hücum dalgasında Hamaney’in bunulduğu binaya 30 bomba bıraktıklarını yazdı.
Hangi Ülkelerin Hava Sahaları?
Harekatın ilk iki dalgasında 200 savaş uçağı kullanıldığı bilgisi var. İsrail F-35I ve F-15I jetleriyle saldırırken ABD (İsrail’de konuşlandırdığı F-22, ABD uçak gemilerinden kalkan F-35C ve yeraltı sığınaklarını delme kapasitesinde GBU-57 bombaları taşıyan B-2A ağır bombardıman uçaklarıyla Tomahawk füzeleri kullandı.
Füzelerin İran dışında herhangi bir ülkenin hava sahasının kullanılmadan, Basra Körfezindeki Bahreyn, Katar ve BAE açıklarındaki gemilerden atıldığı, uçakların ise Ürdün, Suriye, Irak ve Suudi Arabistan hava sahalarını kullandığı, bildiriliyor.
İran Hava Savunması Çalışmadı
ABD-İsrail saldırılarının başta Hamaney olmak üzere hedeflerine bu kadar kolay ulaşması, Haziran 2025’teki 12 gün savaşı sırasında İran hava savunma sistemlerine İsrail’in ağır hasar verdiğini, geri kalanın da ABD elektronik harp imkânlarıyla işlemez hale getirildiğini gösteriyor.
Trump İran halkına saldırıyı fırsat bilerek İslam Cumhuriyeti rejimini devirmeleri çağrısını, ilk iki saldırı dalgası ardından, Türkiye saati ile 08.15, İran saatiyle 11.45’te yaptı. Onu İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun benzer çağrısı izledi.
Üçüncü dalga saldırı Türkiye saati ile 09:15, İran saatiyle 12.25’te başladı. Saldırılarda Tahran’la birlikte İsfahan, Kum, Kerac ve Kirmanşah şehirlerindeki komuta merkezleriyle Natanz ve Fordow nükleer tesislerinin hedef alındığı bildiriliyor.
Trump’tan Erdoğan’a Telefon
Trump’ın 28 Şubat’ın gece saatlerinde Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan, İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Kuveyt Emiri Cabir el Sabah ile birer telefon görüşmesi yaptığı duyurdu. Açıklamayı yapan Trump’ın basın sözcüsü Karoline Leavitt başka ayrıntı vermedi.
Konu üzerine Cumhurbaşkanlığından da bir açıklama yapılmadı.
Türkiye baştan itibaren ABD’nin İran’a askerî harekâtına karşı çıkarak sorunun diyalogla çözülmesini istemiş, arabuluculuk önermişti. İletişim başkanlığı, dünkü gelişmeler üzerine Türkiye’nin İran’a yönelik askeri hazırlıklarda topraklarını, hava ve deniz sahasını hiçbir şekilde kullandırmadığını, tarafların herhangi biri lehine ya da aleyhine bir tutum içinde olmadığını duyurmuştu. Cumhurbaşkanı Erdoğan 28 Şubat akşamı, hem ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasını hem de İran’ın Körfez ülkelerine saldırmasını “kabul edilemez” bularak savaşın yayılma tehlikesine karşı Türkiye’nin devreye girmeye hazır olduğunu söylemişti.
Hamaney Rejimin Belkemiğiydi
ABD destekli İsrail saldırısında 87 yaşında öldürülen Ayetullah Ali Hamaney, İran İslam Cumhuriyetinin sadece lideri değil, belkemiğiydi. 1979 İran İslam devriminin önderi Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin sağ koluydu. Humeyni’nin 1989’da ölümü ardından İran’daki mollalar rejimin en yüksek otoritesiydi.
Gücünü Kum’daki Şii liderlik mekanizmalarından alan Hamaney’in 37 yıla yakın süren iktidarı boyunca, Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşların saptamalarına göre 30 bin kişi idam edildi, protestoların şiddetle bastırılması sonucu öldürülenlerin sayısıysa 40 bini buldu.
İran yıllardır nükleer programı, Ortadoğu’daki Hizbullah, Hamas, Haşdi Şabi gibi silahlı örgürlere verdiği destek ve açıkça söylenmese de İsrail’i yok etme siyaseti nedenleriyle ABD ve Avrupa Birliği’nin ekonomik yaptırımları altında.
Tahran, İsrail’in 2024 yılı boyunca Hizbullah ve Hamas lider kadrolarını öldürerek darbe vurması, ardından Suriye’de Beşar Esad rejiminin devrilmesiyle en önemli müttefikini kaybetmesi ardından siyaseten de zayıflamaya başlamıştı. İran son zamanlarda kadınların İslami örtünme kurallarına başlayan protestoları nedeniyle de kamuoyu gündemindeydi.
