ABD’nin Türkiye’den S-400’ü kullanmama taahhüdü istediği açık. Ancak Türkiye ola ki bu sözü verse bile, ABD’nin F-35 programındaki blokajı kaldıracağı garantisi yok.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin 21-22 Nisan Ankara temaslarının iki temel amacı var: 7-8 Temmuz’da Ankara’da yapılacak NATO Zirvesi ve NATO’nun yeni yapılanması çerçevesinde Türkiye’nin rolü.
Beştepe’nin beklentileri arasındaysa şunlar bulunuyor:
- ABD Başkanı Donald Trump Ankara’ya gelecek mi?
- Türkiye’ye F-35 müjdesi verecek mi?
- Bu F-35 konusuna örneğin F-16V’leri, ya da Patriot türü hava savunma sistemlerini de ekleyebiliriz.
Bu sorular CHP’nin, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a, neden İsrail’i yerden yere vururken onu şımartıp bölgenin başına bela eden ABD’ye laf söylemediklerini de izah ediyor bir ölçüde.
Bu sadece “Köprüyü geçene kadar” deyimiyle açıklanabilecek bir durum değil, eğer köprüyü NATO Zirvesi sayarsak.
F-35 ile S-400 Denklemi
Trump’ın ilk başkanlık döneminde Türkiye’nin ta 1990’ların sonunda, 2020’lerden itibaren hava kuvvetlerinin omurgası olarak planladığı F-35 projesinden 2019’da dışlamasının gerekçesi, Erdoğan’ın tehditlerine aldırmadan Rusya’dan S-400 füzelerini alma kararı olmuştu.
Trump al-verci. Bir şey almadan bir şey vermez. O açıdan pazarlığa açık; bu hem kötü hem iyi. Ama ABD Kongresindeki hava Türkiye açısından daha vahim.
ABD’nin Ortadoğu Bölge Valisi Tom Barrack’ın Antalya Diplomasi Forumu konuşmasına tepki gösteren ABD Senatörü Rick Scott şunları söylemiş: ”Türkiye, Hamas’ı, Müslüman Kardeşler’i finanse eden, İsrail’den nefret eden, Rusya ve İran’ı seven ülke… F35, F16 ve diğer Amerikan yapımı savunma platformlarını almada bol şanslar… 2018’de Erdoğan’a söyledim ve tekrar söylüyorum: F35’i alamayacaksınız.”
Senatör, ABD’deki İsrail lobisinin destekçilerinden ama basmakalıp, sığ analizi, 2019’dan bu yana Kongre’deki Türkiye karşıtı etkenlere yenilerinin eklendiğini gösteriyor. ABD siyaseti İsrail yörüngesinden çıkamıyor. Türkiye’nin bu durumunun NATO savunmasını zayıflattığı itirazları durumu bugüne dek değiştiremedi. F-35 ve S-400 arasındaki tersine denge de bir şekilde İsrail’e, oradan İran’a bağlanmış durumda.
Trump’ın Zirveye Katılımı
ABD’nin Türkiye’den S-400’ü kullanmama taahhüdü istediği açık. Ancak Türkiye ola ki bu sözü verse bile ABD’nin F-35 programındaki blokajı kaldıracağı garantisi yok. Türkiye’nin İngiltere, Katar ve Umman’dan aldığı Eurofighter Typhoon jetlerinin gelişi henüz ufukta görünmüyor.
ABD-İsrail saldırısıyla başlayan İran savaşının başlangıcından bu yana İran’dan Türkiye’ye fırlatıldığı açıklanan dört füze de NATO ittifakı imkânlarıyla engellendi ama Türkiye’nin hava savunma açığı da tartışılmaya başlandı.
Son zamanlarda Türk askeri sanayisi alanındaki gelişmeler etkileyici ama kaybolan yıllar öyle kolayca telafi edilemiyor.
Ankara, son aylarda Avrupalı müttefikleri NATO’dan çıkmakla tehdit eden Trump’ın Zirveye katılımını prestij meselesi yapmış durumda. Erdoğan, Trump ile Beştepe’de de ayrıca görüşmek istiyor, o da ayrı.
Süreç Nasıl İlerliyor?
Süreç, Türkiye’nin yeni NATO birliklerine karargâh verme, askeri üretim ve entegrasyonu artırma süreciyle paralel ilerliyor.
Rutte Kasım 2024’te Ankara’ya geldiğinde, TUSAŞ’ı ziyaret etmiş, KAAN’dan ANKA ihasına dek sistemler konusunda bilgi almıştı. Şimdi de henüz neresi olduğu gizli tutulan bir savunma sanayi tesisini ziyaret edeceği açıklandı.
Rutte şimdiye dek Trump’ı iyi idare ediyor. O da NATO’nun geleceği ve Rusya ile Çin’e karşı birlik ve dayanışma duruşunu, en azından görüntüde sergilemek açısından Trump’ın Ankara Zirvesine katılması için çaba harcıyor.
Türkiye’nin Rusya-Ukrayna savaşı, ardından İran savaşında izlediği aktif tarafsızlık ve diplomatik kanalları açık tutma siyaseti devam ettikçe Türkiye savaşların ardından bölgede daha etkin hale gelebilir.
Bakalım ABD bunu NATO lehine kullanabilecek mi yoksa İsrail’i koruma güdüsü ağır mı basacak?
Bakalım çıkarlar bir noktada örtüşebilecek mi?
Bakalım Erdoğan’ın ABD’nin ayağına basmamaya çalışma taktiği Türkiye’nin yararına sonuç getirecek mi?
