ABD, Rusya’dan Ukrayna konusunda istediğini alamıyor. Rusya üzerindeki siyasi etkisini giderek yitiren Avrupa’da ise aşırı sağ yükseliyor. Alice Weidel liderliğindeki Alternatif Parti (AfD) Almanya’daki son eyalet seçimini kazandı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Ukrayna savaşını konuşmak üzere 5 Eylül’de gittiği Moskova’dan Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin’den nasihat alarak eli boş ayrıldı. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’e kötü haberi vermek üzere gittiği 6 Eylül günü, Almanya’da aşırı sağ Alternatif Parti (AfD) önemli bir eyalet seçiminde zafer kazandı.
İkisinin aynı gün olması rastlantı, ama aynı dönemde olması bakımından simgesel önemi var.
AfD İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana aşırı sağın aldığı en yüksek oy oranına ulaşıp eyalet meclisinde 39 sandalye kazansa da salt çoğunluğu sağlayacak 42 sandalyeye ulaşamadı. Seçim öncesi hiçbir parti AfD ile koalisyon kurmayacağını söylemişti. Ama birincisi, siyaset bu, dengeler değişebilir; ikincisi, kırılgan koalisyonlar güçlü muhalefet karşısında kolayca dağılabilir.
Saksonya-Anhalt eyalet seçiminden yüzde 44’e yakın oy alarak birinci parti çıkan Alternatiflerin lideri Alice Weidel, ilk demeçlerinden birinde “müttefik” ABD kadar “komşu” Rusya ile de iyi ilişkiler içinde olmayı amaçladığını söyledi.
Berlin yine Vaşington ve Moskova arasında
Bir gün önce Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in Rusya’ya karşı attığı siyasi adımları “gerçek bir savaşın başlangıcı” saymıştı. Almanya, Leipzig Havalimanı’nda Ukrayna’ya askeri malzeme taşıyacak bir yük uçağının yakınında patlamamış halde bulunan dron nedeniyle Rusya’yı suçlayarak Bonn Başkonsolosluğu ve Rus Kültür Merkezi’ni kapatmış, Rusya da ülkedeki Alman kültür merkezi Goethe Enstitüleri’ni kapatmıştı.
Bu sürece paralel olarak Trump 25 Ağustos’ta CIA Başkanı John Ratcliffe’i Moskova’ya göndermişti. Trump, Ukrayna savaşı odaklı bu istihbarat temasının ardından Witkoff’u Moskova’ya gönderdi. Diğer şapkası Ortadoğu Özel Temsilcisi olan, dolayısıyla ABD-İran görüşmelerini de yürüten Witkoff’a Trump’ın apaçık İsrail yanlısı damadı Jared Kushner de eşlik ediyordu.
Trump, tıpkı İsrail sayesinde sürüklendiği İran savaşından bir an önce kurtulmak istediği gibi, Ukrayna savaşının da bir an önce bitmesini istiyor. Putin ise NATO’nun Rusya’nın içlerini vuracağı silahları Ukrayna’ya vermesini “casus belli”, savaş nedeni saymak üzere.
Berlin, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra yine Vaşington ve Moskova arasında.
Rusya dersini öğrenememek
Siyasi kilitlenme bir yana, ABD’nin devasa askeri sanayisi hem İsrail’e hem Ukrayna’ya aynı anda silah ve cephane yetiştirmekte zorlanıyor.
3 Kasım’da ise Trump için kritik ara seçimler var.
Satranç oyununu icat eden İranlılar bunu anladı ve 3 Kasım seçimine dek ABD’yi Hürmüz Boğazı’na kilitledi.
İsrail’de Binyamin Netanyahu ise ABD seçimlerinden bir hafta önce, 27 Ekim’deki seçimler öncesinde, işin içine Türkiye’yi de çekme çabası dahil, saldırgan kışkırtıcılığını tırmandırıyor.
Merkezinde Fransa ve Almanya’nın bulunduğu Avrupa ise ne 1812 Napolyon seferindeki ne de 1945 Hitler seferindeki Rusya hezimetlerinden ders almış görünüyor. Almanya’da Merz ve Fransa’da Emmanuel Macron, tuzu kuru İngiltere’yle birlikte Ukrayna halkının acıları üzerinden sonu görünmeyen bir siyaset izliyorlar. ABD’nin Rusya ile ucu nükleer savaşa varacak bir tırmanış istemediğini görmek istemiyorlar.
AfD lideri Weidel’in yükselişinde, Trump benzeri bir “Önce Almanya” siyaseti izlemesinin payı var. ,
Ukrayna ve İran savaşları ve Türkiye
Witkoff’un Trump’ın selamlarıyla gittiği Putin, mezar taşı gibi bir çehreyle işgal ettiği Ukrayna topraklarından çıkmayacağını, ama NATO’nun Ukrayna’dan çıkması gerektiğini söyledi.
Ukrayna’ya NATO desteği ise 7-8 Temmuz’daki Ankara Zirvesi kararlarının başında yer alıyordu.
Witkoff’un Moskova’dan eli boş dönmesi öncesinde, Putin 1 Eylül’de Bişkek’teki Şangay Zirvesi çerçevesinde NATO Zirvesi’ne ev sahipliği yapan Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan ile görüştü. Bu toplantıda sadece Türkiye’deki Rus turistler ve Akkuyu Nükleer Enerji Santrali hakkında konuştukları pek inandırıcı olmadı.
Türkiye hem Rusya’nın Ukrayna savaşına hem de ABD ve İsrail’in İran savaşına komşu.
Trump, Erdoğan’ın Putin’i Zelenskiy ile görüşmeye ikna etmesini istiyor ama Zelenskiy’i Putin ile görüşmeye ikna edemiyor.
Trump öte yandan Erdoğan’ın Netanyahu’nun bütün kışkırtmalarına karşı İsrail’e karşı ve İran’dan yana tutum aktif tutum almama siyasetini sürdürmesini istiyor, ama İsrail’in Yunanistan’ı da işin içine katarak Türkiye’yi kışkırtmasını durduramıyor.
ABD, AB’yi zayıflattıkça…
Türkiye ise bir yandan “Terörsüz Türkiye” formülüyle Kürt sorununa silahı devreden çıkartan bir çözüm bulma, diğer yandan “Mekke Paktı’yla” Suudi Arabistan ve Pakistan ile hem İsrail hem de İran’a karşı yeni denge kurma arayışında. Hükümet, Ukrayna ve İran savaşlarının Türkiye’nin kronikleşmiş enflasyon sorununa yükünü 7 puan olarak açıklıyor.
Ankara’nın her iki savaşın da bir an önce bitmesinden siyasi, ekonomik ve toplumsal çıkarı var.
Hatta kendisini sürekli dışlasa da Avrupa Birliği’nin toparlanmasında da ana ihracat pazarı olarak çıkarı var.
Trump yönetiminde ABD’nin AB’nin her fırsatta burnunu sürtmeye çalışması da Rusya’nın direncini artırıyor.
AB’nin siyasi kaldıraç yetenekleri Rusya’nın Ukrayna’ya savaşından bu yana, ekonomik kaldıraç yetenekleriyse Çin’in önlenemeyen yükselişiyle zayıflıyor.
Almanya ve Avrupa genelinde aşırı sağ partilerin yükselişi için verimli ortam böyle oluşuyor.
Almanya’da 20 Eylül’de yapılacak yerel seçimlerde eski Doğu Alman eyaleti olan Mecklenburg-Vorpommern’de de AfD’nin kazanması sürpriz olmayacak. Berlin’deyse hem AfD hem de Der Linke, Sol Parti oylarını ikiye katlayacak gibi.
