Suriye’de yönetim ve dengeler değiştikçe, iç savaş ürünü IŞİD ve SDG giibi “kukla değişkenler”, Ortadoğu matrisi dışına çıkarılıyor.(Grafik: kayiprihtim.com)
Matematikte çok bilinmeyenli denklemlerin çözümünde “geçici değişken” ya da istatistik ve ekonomide kullanılan deyimiyle “kukla değişken” kavramı vardır; İngilizcesiyle “dummy variable”. Çözmeniz gereken denklem sayısı değişken sayısından fazlaysa, matristeki boşlukları doldurmak için değişken “uydurursunuz”. Çözüme ulaştıktan sonra artık o sonradan matrise eklediğiniz “kukla” değişkenlerin bir anlamı kalmaz, çıkarıp atabilirsiniz. ABD’nin 20 ve 21 Ocak tarihlerinde hem SDG hem IŞİD’i Ortadoğu matrisinden çıkarma amaçlı iki adımı bu hesap yöntemine benziyor.
Suriye İç Savaşı Ürünleri
Hem IŞİD hem SDG 2011’de başlayan Suriye iç savaşının ürünleridir.
- Irak’ta El Kaide’den kopan silahlı bir grup Nisan 2013’te kendilerini “Irak ve Şam İslâm Devleti” (IŞİD) olarak ilan etti. Hızla Suriye’ye yayıldı. Ocak 2014’te, o zaman (Türkiye desteğindeki ÖSO ve El Nusra’nın işgal ettiği Rakka’yı onlardan aldı. Haziran 2014’te Türkiye’nin Irak’ta, Musul’daki Başkonsolosluğunu bastı, 49 kişiyi rehin aldı. IŞİD’le mücadelede dönüm noktası Eylül 2014’te Şanıurfa’nın Akçakale ilçesinin karşısında bulunan ve PKK’nın Suriye kolu PYD/YPG kontrolündeki Ayn El Arab, yaygın ismiyle Kobani’yi kuşatmasıydı.
- O zamana dek Suriye’de birlikte çalışan ABD ve Türkiye, Kobani’ye müdahale konusunda ayrıştı. Barack Obama yönetimi, NATO üyesi Türkiye yerine, terör örgütü saydığı PKK ile ittifak kurmaya karar verdi. Ancak kâğıt üzerinde PKK uzantısı örgütlerle işbirliği yapamayacağı için, ABD Özel Kuvvetler Komutanın 2017’de ifşa ettiği üzere- yeni bir örgüt kurulmasını istediler. SDG Ekim 2015’te bu amaçla Ekim 2015’te bazı Arap aşiretlerinin de katılımıyla bu amaçla kuruldu.
HTŞ Sahneye Çıkıyor
Türkiye, 15 Temmuz 2016 (ABD kaynaklı saydığı) darbe girişimiyle geçirdiği travmaya rağmen, yalnızca 5 hafta sonra Ağustos 2016’da Suriye’de hem IŞİD hem PKK hedefli askeri harekata başladı. Bu ilk harekatla hem Türkiye’nin Suriye politikası hem Suriye’deki dengeler değişti.
Birkaç ay sonra, Ocak 2017’de Muhammed El Golani kod adını kullanan Ahmed El Şara liderliğindeki silahlı bir grup, El Kaide’den ayrılarak hem Beşar Esad rejimi hem El Kaide hem de IŞİD ile çatışmaya başladı. Aynı yıl Türkiye-Rusya-İran arasında, Suriye odaklı Astana Grubu kuruldu.
Türkiye, ABD’den PKK uzantısı uyarısıyla SDG ile bağlarını kesmesini isteyegeldi. Aslında daha o tarihte CENTCOM’un SDG’ye ihtiyacı kalmamıştı. Ancak ABD Kongresindeki İsrail ve Yunanistan lobilerin desteğindeki Kürt oluşumları, Suriye’de IŞİD militanlarının tutulduğu hapishanelerin SDG tarafından korunduğunu, onlar giderse IŞİD militanlarının serbest kalacağı söylemiyle desteği sürdürdüler.
HTŞ’nin 8 Aralık 2024’te Şam yönetimini alması, Beşar Esad’ın Rusya’ya kaçması dengeleri yine değiştirdi.
Kukla Değişkenler Matris Dışı
Aslında HRŞ ve ÖSO (ve devamcısı SMO) da Suriye iç savaşı ürünü idi. Ama Suriye’deki yönetim değişikliğiyle ikisi de aynı gün 29 Ocak 2025’te kendilerini feshederek Suriye ordusuna katıldı. Suriye matrisinde çözüme yaklaşıldıkça “kukla değişkenlerden” bir kısmı, galip saflarda kendilerini matris dışına çıkarıyordu.
O arada Ankara’da AK Parti-MHP ittifakı Ekim 2024’te Terörsüz Türkiye adı altında, PKK’nın silahları bırakıp kendini feshi koşuluyla, parlamento çatısı altında Kürt sorununa çözüm girişimini başlatmıştı. PKK’nın İmralı Cezaevindeki kurucu lideri Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat’ta projeye destek vermesinden iki hafta geçmeden, Suriye Geçici Cumhurbaşkanı Şara ile SDG lideri Mazlum Abdi kod adlı Ferhat Abdi Şahin arasında 10 Mart Anlaşması imzalandı.
SDG, 10 Mart anlaşmasını uygulasaydı, bugün Suriye yönetimine ortak olabilirdi.
Yanlış hesaplarla PKK güdümlü maksimalist taleplerde ısrarı sonucu, ABD daha fazla beklemeden SDG ile ittifak bağlarını koparttı. Hemen arkasından son gerekçeleri kalan IŞİD hapishanelerini Irak’a taşıyarak artık onlara ihtiyaç kalmadığını gösterdi.
Değişimin Jeopolitik Anlamı
İki kukla değişkene daha yeni Suriye matrisinde yer kalmamıştı; SDG ve onun varlık nedeni IŞİD iki gün arayla etkisiz eleman konumuna düşmüşlerdi.
Zaten Arap aşiretlerinin Suriye ordusunun -bir başka PKK hesap hatası olan- Halep hareketinin başlamasıyla saf değiştirmesi sonucu artık fiilen SDG köklerine, YPG/PKK oluşuma dönüşmüştü. IŞİD ise artık -orada burada intihar eylemlerine kalkışacak olsa da- kontrol edilebilir sınırlara indirgenmişti.
Ana büyük resimde jeopolitik bir gerçek var.
İç savaş öncesi Suriye’de İsrail’e karşı Rusya ve İran’a yaslanan bir Arap milliyetçiliği esaslı bir yönetim vardı.
Bugün, Rusya ve İran’ın etkisinin kalmadığı, İsrail korkusuyla ABD ile Türkiye ve Suudi Arabistan’ın desteğini gözeten, Batıya yaklaşma kaygısındaki İslamcı bir yönetim var.
Türkiye açısından 1980’ler ve 90’lar boyunca PKK lideri Öcalan’a ev sahipliği yapan Suriye de yok artık; belki de PKK’nın sonunu hızlandıracak gelişmelere sahne oluyor.
Suriye’de siyasi matris tamamıyla değişti; ABD’nin de askerlerini çekeceği iddiaları arasında, değişime vesile olan kukla değişkenler de tasfiye oluyor.
