Üsküdar Belediye Başkanı Sinem Dedetaş’ın konulduğu “kuyu tipi” Çorlu Cezaevi, ağırlaştırılmış müebbet mahkûmları için yapılmıştı. Dedetaş’ın gözaltına alınıp tutuklanmasını Üsküdar Belediyesi önünde toplanarak protesto edenler görülüyor. (Foto:X/@sdedetas)
Üsküdar Belediye Başkanı Sinem Dedetaş’ın da “kuyu tipi” adı takılan, Çorlu, Karatepe’deki Y-Tipi Cezaevi’ne konulduğu haberi, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart 2025’te, dört gün sonra tutuklanmak üzere gözaltına alınışının 500’üncü gününde, 1 Ağustos’ta çıktı.
O akşam Beylikdüzü’ndeki mitingde konuşan Yeni Parti lideri Özgür Özel İmamoğlu’nun serbest bırakılması, en azından tutuksuz yargılanması talebini ilk günkü gibi tekrarlıyordu.
Her ağzını açan yetkili “Tutuksuz yargılama esastır” hükmünü hatırlatıyor, ama değişen bir şey yok. İmamoğlu’nun ya da Dedetaş’ın yurt dışına kaçacağından mı korkuluyor? Yoksa kanıtları ortadan kaldıracağından, “delil karartacağından” mı? Hangi kanıtlar? O da ayrı bir soru. Etkin pişmanlık ifadelerine dayanan suçlamaların, bazen o itiraflarda bulunanlarca yalanlandığı görülüyor duruşmalarda.
Siyasi dengeler yargı kararlarıyla değişiyor
Yargılamaların tutuklu yapılmasının sonuçları, bir sonraki seçimde AK Parti’nin karşısında, Cumhurbaşkanlığından belediye meclis üyeliğine dek her alanda güçlü bir rakip çıkmamasını adeta garanti altına alıyor.
Yargı kararları siyasi dengeleri değiştiriyor: 31 Mart 2024 seçimlerinde İstanbul’un 39 ilçesinden 26’sını CHP, 13’ünü AK Parti kazanmıştı. Tutuklama, görevden alma ve parti transferleri bu görünümü değiştirdi. 1 Ağustos günü CHP’den AK Parti’ye yeni transferlerle çoğunluk da AK Parti’ye geçti. Bugün CHP’nin elinde 18 belediye kalırken AK Parti’nin elinde 19 belediye var.
Yargı kararları sonucu değişen dengelere en çarpıcı örnek zaten CHP’nin 2023 kurultayının “mutlak butlan” ilan edilerek Özel yerine Kemal Kılıçdaroğlu’nun mahkeme kararıyla getirilmesi, bunun sonucunda CHP’den ayrılanlarca Yeni Parti’nin kurulması.
Özel siyasette farklı bir örnek ortaya koyuyor: Partinin henüz genel merkezi yok, örgütlenmesi yok, parası yok, ama sokaklarda olan Özel ve Yeni Parti. Özel’e, hatta Mansur Yavaş’a aba altından gösterilen sopa ise onların da hapse atılabileceği…
Gelelim Sinem Dedetaş’ın hapsedildiği “kuyu tipi” cezaevlerine.
“Kuyu tipi” ne demek?
S ve Y tipi cezaevlerine girenler “kuyu tipi” adını taktılar.
Birkaç nedenden dolayı.
Öncelikle, tek kişilik ya da üç kişilik hücreler F tipi cezaevlerindekilerden de dar; tek kişilikler yatak, tuvalet, tezgâh dahil 13 metrekare civarında. Kendi havalandırmaları yok; gün ışığı ve temiz hava imkânı daha sınırlı. Havalandırma süreleri daha az, gardiyan eşliğinde götürülüyorlar. Ortak havalandırma alanı 60 metrekare civarında, duvarlarının yüksekliği 12-15 metre civarında, üstü tel örgüyle kapalı ama yağışa karşı koruması yok.
Zaten “kuyu tipi” denilmesinin nedeni, orada tutulanların havalandırma alanını kuyuya benzetip, kendilerini de kuyunun dibinde gibi hissetmeleri. İnsan hakları örgütlerinin hak ihlâli saydığı “kuyu tipi” cezaevleri Türkiye’deki en yüksek güvenlik statüsündeler. Kuruluşunda müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet cezası almış mahkûmlar için planlanmış. Yapımları 15 Temmuz 2016 darbe girişiminin ardından başlamış; amacı FETÖ’cülerin kaçma imkânlarını ortadan kaldırmak diye açıklanmış.
Sinem Dedetaş da orada
Ama şu anda bu tür mahkûmlardan çok İmamoğlu davalarıyla bağlantılı tutuklular, mahkûmlar değil, tutuklular için kullanılıyor. Örneğin, İmamoğlu’nun danışmanı Murat Ongun, avukatı Mehmet Pehlivan, komedyen Deniz Göktaş orada. Cem Küçük ve Haluk Levent de oraya hapsedilmiş; istisna sayılabilir. Örneğin, Çankaya Belediye Başkanı Hüseyin Can Güner de Kırşehir’deki Y tipi cezaevinde.
İşte yargı sistemimizin ağırlaştırılmış müebbet mahkûmu, yargıya göre en tehlikeli sayılanların tutulması gereken cezaevini layık gördüğü Çorlu “kuyu tipinde” tutuluyor, Sinem Dedetaş da.
Bu uygulamalar artık sadece “tutuksuz yargılama esastır” ilkesinin ötesinde anlam taşımaya başladı. İktidarın seçime meydanda görmek istemediği kişiler birer birer hapse giriyor. Belki bir kısmı hakkındaki davalar ilk seçimin ardından düşecek. Belki bazılarına verilecek cezalar “yattığı gün kadar” sayılıp serbest kalacaklar. Çoğu yattıklarıyla kalacak.
Gerçekten müebbetlikler, ya da cinsel suçtan, uyuşturucu ticaretinden, mafyacılıktan hapiste olanlar mı? Onların bir kısmı F tipinde, çoğu ise “düşük güvenlikli” sayılan L tipi cezaevlerinde.
Toplumun vicdanına, adalet duygusuna sığmayan işler yapılıyor. Neyin korkusudur?
