BM Görüşmeleri çerçevesinde Erdoğan-Trump baş başa görüşmesi olmadı ama Trump yine de Erdoğan’ın gönlünü almak için Arap liderlerin önünde bir jest yaptı: “Zor adam ama seviyorum.” İran yaptırımlarıysa devrede. (Foto: İletişim Başkanlığı)
ABD Başkanı Donald Trump’ın BM Genel Kurulu sırasında Cumhurbaşkanı Erdoğan’la görüşeceği haberini “Son dakika” uyarısıyla ilk duyuran 17 Eylül saat 15.40’ta CNN Türk olmuş; onu diğerleri izlemiş. Erdoğan-Trump görüşmesi, ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve aynı zamanda Suriye ve Irak özel temsilcisi Tom Barrack’a atfen, ABD’nin İstanbul Başkonsolosluğunda düzenlediği (ve aslında 4 Temmuz’da yapılacakken ertelenen) “Bağımsızlık Günü” resepsiyonundan bildirilmiş.
Bu resepsiyonda Barrack’ın, tıpkı 9 Eylül’de Ankara’da yaptığı gibi, misafirlerini orada bırakıp konuşma dahil yarım saat ayırabildiğini T24’te Cansu Çamlıbel’den okumuştuk.
Artık Barrack’ın Beyaz Saray’dan teyit almadan konuşması mıydı, yoksa yine haberciler mi “yanlış anlamıştı”? Tam açık değil. Ama baş başa bir görüşme yapılmadı.
Yapılması da dünya başımıza yıkıldı diye söylemiyorum. Neticede daha iki buçuk ay kadar önce Erdoğan, Trump’ı NATO Zirvesi’nin yapıldığı Ankara’da konuk etmişti. Trump, daha önceki Biden gibi değildi; istedikleri zaman telefonda konuşabiliyorlardı.
Ama yine de Ankara son güne dek Vaşington’dan böyle bir görüşmenin yapılıp yapılmayacağının bilgisini bekledi.
Erdoğan-Trump görüşmesi programda yoktu
Beyaz Saray kayıtlarına göre Trump’ın BM Genel Kurulu’nun toplanacağı Nev York’ta hangi liderlerle ikili görüşme yapacağı belliydi: Ukrayna, İngiltere, Japonya, Venezuela (darbesi sonrası geçici başkanla), Danimarka (Grönland özerk başbakanıyla birlikte) ve Fransa. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşme kayıtlarda yoktu ve Pezeşkiyan’ın Nev York’a inmesine rağmen bu yazının yazıldığı saate dek görüşme haberi gelmemişti.
Aslında Cumhurbaşkanlığı ve Dışişleri tarafından hazırlanan ilk seyahat programında da bir Erdoğan-Trump görüşmesi görülmüyordu. Hatta NTV yayınında Dışişleri Bakanı Fidan’a Erdoğan-Trump görüşmesinde ele alınacak konular sorulduğunda, sorunun ilk yarısını belirsiz bırakarak Türkiye-ABD arasındaki S-400 ve F-35 gibi konuları sıraladı.
Ama Erdoğan Trump ile görüşecek olsa, heyette mutlaka yer alması beklenecek olan Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler de Erdoğan’a Nev York’ta eşlik eden bakanlar arasında bulunmuyordu.
Sonunda bir kaynağım 22 Eylül’de, yani artık Erdoğan’ın BM konuşmasını yaptığı gün, “ikili görüşme olmayacağını” söyledi.
Çoğu toplantıda gördüğümüz gibi, bir kenara çekilip ayaküstü konuşma yapıldığına dair bir açıklama da bugüne dek yapılmadı. Ama Erdoğan’ın ABS Başkanının Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ve çevre ülkelerle, özetle Ortadoğu’daki Arap ülkeleriyle, İran’la ve (gizli özne olarak) İsrail’le konuşacağı toplantıya katılacağı açıklandı.
Aslına bakarsanız, Erdoğan’ın seyahat programında KİK toplantısına katılım da görünmüyordu.
“Zor adam ama seviyorum”
Erdoğan-Trump baş başa görüşmesi olmadı ama Trump yine de Erdoğan’ın gönlünü almak için bir jest yaptı. Tıpkı NATO Ankara Zirvesi’ne sırf Erdoğan’ın hatırına katıldığını söylemesi gibi, Arap liderlerin önünde Erdoğan’ı işaret ederek “Zor adam ama seviyorum,” dedi. Erdoğan da elini kalbine götürerek jesti karşılıksız bırakmadı.
“Zor adam” demesi belki Türkiye’nin İran’a karşı ekonomik yaptırımlarda olabildiğince ayak diremesinden, “Seviyorum” demesi de belki Türkiye’nin yaptırımları BM seyahati öncesinde uygulamaya başlamasından kaynaklanıyordu.
İran bankası Mellat’ın faaliyetinin durdurulmasından İran havayolu şirketi Mahan’ın uçuşlarının durdurulmasıyla başlayan yaptırımlar, THY ve özel havayolları dahil İran’la havayolu ulaşımının kesilmesinden KİK toplantısının ertesi günü, yani bugün, 23 Eylül’de, Resmi Gazetede BM’nin (İran’a da dokunacak şekilde) “Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesi” yaptırımlarını Dışişleri Bakanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı, Mali Suçları Araştırma Kurulunun (MASAK) sıkı denetimine bağlamasına ulaştı.
İran, İsrail, ABD ve Çin
Trump, İran, Venezuela, Küba başta olmak üzere, neredeyse baştan aşağı BM Anlaşması’nın ihlali sayılabilecek konuşmasında İran’la asıl hesaplaşmasını 3 Kasım’da yapılacak ABD ara seçimlerinden sonra yapacağı tehdidini savurdu. Bunun daha önce boş çıkan tehditlerden biri olup olmadığını zaman gösterecek. Ancak o zamana dek Erdoğan’ın öncesinde Türkiye’ye karşı kışkırtmalara dikkat çektiği, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun siyasi geleceğini belirleyecek İsrail seçimlerinin 27 Ekim’de, ABD ara seçimlerinden bir hafta önce yapılacağını hatırlatalım.
Yani, bir yandan Rusya-Ukrayna savaşında şiddet ve belirsizlikler artarken, Türkiye için son derece tetikte olunması gereken bir aya giriyoruz.
BM öncesinde Grönland konusunu da kendince halledilmiş sayan Trump’ın aklınınsa Nev York’ta İran konuşurken aklının Pekin’de 24 Eylül’de Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile stratejik önemdeki görüşmesinde olduğunu söylemek mümkün. Bu açıdan bakıldığında Türkiye, İran sayfasını yaptırımlarla kapatmış göründüğüne göre, Erdoğan-Trump görüşmesinin yapılmamasında iç politikadaki propaganda malzemesinden olunduğu bir yana bırakılırsa, belki de bir hayır vardı.
