
Karadeniz’de dronlarla vurulduğu iddia edilen Betül 8 adlı buğday taşıyan geminin batmadan önceki son dakikaları görülüyor. (Göresel: HaberTS-Trabzon)
16 Kasım’da Bulgaristan açıklarında batan Somali bayraklı BETUL 8, Romanya’nın Tulça Limanı’ndan Mısır’a buğday taşıyordu. Sekizi Türk, dördü Azerbaycanlı, on iki mürettebat kurtarıldı. Bulgar makamları, operasyona iki Bulgar, bir Rumen ve bir Türk askerî gemisinin yönlendirildiğini açıkladı.
Bulgar ve Rumen basınında, mürettebatın deniz dronlarıyla saldırıya uğradıklarını anlattığı haberler var. Fakat tanıklıkla kesinleşmiş soruşturma sonucu aynı şey değil. Geminin güncel sahipliği ve saldırının faili konusunda ihtiyat gerekiyor.
Türk Armatörler Birliği’nin 26 Ağustos 2026 tarihli raporu ise daha geniş tabloyu ortaya koyuyor: Şubat 2022’den o tarihe kadar Karadeniz, Kerç Boğazı ve Azak Denizi’nde 146 ticari gemi vurulmuş veya hasar görmüş. Bunların 34’ü Türk sahipli ya da Türk kontrollü; yaklaşık yüzde 23; beşi Türk bayraklı. Gemi adamları ve liman çalışanları arasında 37 ölüm, 48 yaralanma kaydedilmiş.
Açık kaynaklara dayanan bu bilanço tehlikenin münferit olayların ötesine geçtiğini göstermeye yetiyor.
Köprüden limana, savaştan sofraya
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski 17 Kasım’da Rusya’yı Kırım’a bağlayan Kerç Köprüsü’ne şimdiye dek en büyük saldırıyı yürüttüklerini duyurdu. Bunu Karadeniz güvenliğinin de bir parçası olarak ele almak gerekir. Ulaşım altyapısı savaşın ekonomik baskı aracına dönüşüyor.
Buna rağmen ticaret sürüyor. Ukrayna hükümetinin 23 Ocak 2026 tarihli açıklamasına göre, Eylül 2023’te açılan deniz koridorundan o tarihe kadar 168,9 milyon ton yük taşınmıştı; 100 milyon tonu tahıldı. Deniz ulaşımı, Ukrayna için gelir, ithalatçı ülkeler için gıda demek.
Trump, Şi Cinping ve Putin’in 19 Kasım’da Shenzhen’de yapılması planlanan buluşma öncesindeki tırmanış dikkat çekici. Ama zamanlama tek başına siyasi sorumluluğun kanıtı değildir. Türkiye’nin işi, kanıtlanmamış senaryolardan önce kendi güvenliğine odaklanmak olmalı.
Singapur’dan İstanbul’a bakış
Bütün bu gelişmeler olurken Singapur’daydım. Breakbulk zirvesinde Asya’nın değişen enerji, yatırım ve jeopolitik dinamiklerini, önümüzdeki on yılda bizi nelerin beklediğini ve nasıl hazırlanmamız gerektiğini anlatıyorum. Gemicilerle, limancılarla, ağır yük taşımacılarıyla, enerji projelerinin lojistiğini yönetenlerle görüşüyorum.
Dünyaya onların penceresinden bakınca jeopolitiğin anlamı değişiyor. Haritalarda oklarla anlattığımız güzergâhlar, onların hayatında mürettebatın güvenliği, teslimat tarihi, sigorta primi ve bazen şirketin geleceği demek.
Singapur’da görüştüğüm büyük uluslararası denizcilik şirketlerinin temsilcileri, Karadeniz’e gidecek bazı yükleri İstanbul’da indirip kalan yolu Türk gemilerine bıraktıklarını anlattılar. Aklıma şu soru takıldı: Türkiye lojistik merkezine dönüşürken, başkalarının almak istemediği savaş riskinin de taşıyıcısı mı oluyor?
Yük İstanbul’da el değiştiriyor ama tehlike de öyle.
Uygulamanın yaygınlığını araştırmak gerekiyor. Riski yalnızca Türk gemileri üstlenmiyor. Ancak büyük taşıyıcı güvenli etabı tamamlayıp tehlikeli bölümü başka armatöre bırakıyorsa, kazançla sorumluluk arasındaki dengeyi sorgulamalıyız.
Yükü devralıyoruz. Peki, saldırının bedelini kim ödüyor?
Bir denizi kullanılamaz hâle getirmek için o denize hâkim olmanız gerekmiyor. Armatörü, sigortacıyı ve mürettebatı vazgeçirecek ölçüde tehlike yaratmanız yetebiliyor.
Ablukayı bazen sigortacı tamamlıyor
Londra sigorta piyasasının Ortak Savaş Komitesi, 16 Eylül’de Karadeniz’deki risk alanını genişletti. Rusya ve Ukrayna dışındaki kıyıdaşların karasuları kapsam dışında tutulurken, denizin geri kalanı listeye alındı. Poliçelere uygulanacak koşullar sözleşme müzakeresine bırakıldı.
Bu ayrım önemli: Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesi, Bulgar karasuları değildir.
Bir denizi ticarete kapatmak için bütünüyle kontrol etmeniz gerekmiyor. Sigortacıyı, bankayı, armatörü ve mürettebatı vazgeçirecek tehlike yaratmanız yetebiliyor.
Prim yükselir, teminat daralır, yük başka limana gider. İlan edilmeyen abluka, ticari kararlarla oluşur.
İstanbul’da yükü devralan armatörün hesabında navlun kadar sigorta istisnaları, tahliye imkânları ve ana taşıyıcının sorumluluğu da bulunmalı. Yüksek ücret, büyük tehlikenin adil karşılığı olmayabilir.
Montrö: Pandora’nın kutusunu açmayalım
Amerikan donanmasının veya kıyıdaş olmayan NATO ülkelerinin savaş gemilerinin Karadeniz’deki varlığını artırmayı çözüm sayan yaklaşımlara karşı Türkiye’nin ihtiyatı korunmalı.
Türkiye, Bulgaristan ve Romanya zaten NATO üyesi. Dolayısıyla mesele “NATO’yu içeri almamak” değil; dışarıdan gelecek deniz kuvvetlerinin çatışmayı genişletme ihtimalidir.
Ankara, savaşın başında Montrö’nün savaşan devletlerin savaş gemilerine ilişkin hükümlerini uyguladı. İngiltere’nin Ukrayna’ya devrettiği mayın avlama gemilerinin savaş sürerken Boğazlar’dan geçirilmesine izin verilmeyeceğini bildirdi.
Montrö, kıyıdaş olmayan ülkelerin gemilerine her koşulda mutlak yasak getirmez; sınıf, tonaj, bildirim ve kalış süresi sınırlamaları öngörür. Hukuki rejimle siyasi tercihi karıştırmamalıyız.
Müttefiklerden eğitim, istihbarat ve teknik destek almak mümkündür. Bunun için Boğazlar rejimini pazarlığa açmak gerekmez.
Bugün geçiş kolaylığıyla başlayan tartışma, yarın Türkiye’nin yetkilerini daraltabilir. Pandora’nın kutusundan yalnızca istediğimiz sonuçlar çıkmaz.
Altı kıyıdaş, ortak sorumluluk
Türkiye, Bulgaristan ve Romanya’nın mayınla mücadele işbirliği değerlidir. Fakat kalıcı güvenlik Gürcistan, Ukrayna ve Rusya’yı dışarıda bırakarak kurulamaz.
Savaş coğrafyayı değiştirmiyor. Altı kıyıdaş, bugün de yarın da aynı denizi paylaşacak.
Ortak askerî devriye şimdilik gerçekçi olmayabilir. Mayın uyarıları, arama-kurtarma, kirlilikle mücadele ve acil temas hatlarıyla başlanabilir. Doğrudan görüşülemiyorsa, Türkiye veya Birleşmiş Milletler üzerinden bilgi aktarılabilir.
Ukrayna’nın egemenliğini savunmak, Rusya ile hayat kurtaracak teknik temasları dışlamaz. Gürcistan’ın limanları ve doğu kıyıları da bu düzenin parçası olmalıdır.
Kıyıdaş işbirliği, yalnızca savaşın çaresi değil, barışın altyapısıdır.
Ankara’ya ve armatörlere çağrı
Hükümet, Dışişleri, Millî Savunma ve Ulaştırma bakanlıklarını sektörle buluşturan sürekli bir koordinasyon düzeni kurmalı. Kaptan yardım istediğinde kimi arayacağını, ilgili makamın nasıl müdahale edeceğini bilmeli. İstanbul’daki aktarmalarda riskin kimlere geçtiği incelenmeli; altı kıyıdaşa somut işbirliği önerileri sunulmalı.
Armatörler de her navlunun alınmaya değer olmadığını kabul etmeli. Sigorta kapsamı doğrulanmalı, tahliye planı sınanmalı, sorumluluk sözleşmeye yazılmalı. Kaptanın emniyet kararı ticari baskıyla etkisizleştirilmemeli.
Bir şirketin reddettiği tehlikeyi diğerinin ucuza üstlenmesi, bütün sektörü zayıflatır.
Başarıyı toplantılarla değil, güvenle tamamlanan seferlerle ölçelim. Gemi sahipleri, sigortacılar ve devlet arasında sorumluluk boşluğu bırakmayalım. Denizcinin ailesine verilen güvence, kâğıt üzerindeki temenniden daha sağlam olmalı.
Haritalardaki güzergâhlar, denizcinin hayatında eve dönüş yoludur. Türkiye’nin ağırlığı, o yolu güvenli tutabilmesinden gelecek.
Kapıyı korurken anahtarını yeniden pazarlığa açmayalım.


