Ermenistan seçmeni Türkiye ve Azerbaycan’la barış ve refah için oy verdi; Paşinyan kazandı. Sıra sınırın açılmasında. Oy kullanırken görülen Paşinyan’ın yakasındaki rozet, “Gerçek Ermenistan” rozeti, yani toprak talepleri siyaseti gütmeyeceğini gösteriyor. (Foto: Ermenistan Başbakanlık)
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan 7 Haziran’da yapılan seçimlerde zaferini ilan etti. Paşinyan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile (ki buna Gürcistan’ı da katmamız gerekiyor) barış öngören Sivil Sözleşme Partisi, en yakın rakibi, Samvel Karapetyan’ın Rusya destekli, uzlaşma karşıtı Güçlü Ermenistan Partisi’ne açık fark attı. “Savaşa devam” ortaklığı diyebileceğimiz, Taşnakların da desteğini alan, önceki başbakanlardan Robert Koçaryan’ın liderliğinde Ermenistan İttifakı gerilerde kaldı.
Paşinyan zaferini ilan ederken yaptığı konuşmada, “Ermenistan halkı barış, bölgesel refah ve bölgesel iş birliği için oy verdi” dedi; “Umarım bu tercih Türkiye ve Azerbaycan’da olumlu karşılanır.”
Bu mesajın kısa sürede karşılık bulması da önemli. Belki de bu yüzden Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan Dışişleri Bakanları, düzenli toplantılarının 10’uncusunu İstanbul’da Erivan’da seçim sonuçlarının belli olacağı 8 Haziran’da planladılar.
Paşinyan bu seçim zaferinin ardından “Gerçek Ermenistan” tezini hayata geçirebilirse, yani Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan’ın sınırlarını tanıyıp Ermenistan mevzuatından toprak talebi anlamına gelen ifadeleri ayıklayabilirse, bölgede siyasi iklim hızla olumlu yönde değişir.
Paşinyan risk aldı
Azerbaycan’da İlham Aliyev’in 2020 sonunda, Türkiye’nin de desteğiyle, Karabağ’daki işgale son vermesi, ardından 2023’te “de facto” Karabağ Cumhuriyetini ortadan kaldırması Ermenistan’ı ikilemde bırakmıştı.
Paşinyan bu ikilemde zor yolu tercih etti ve halkına başka seçenekler göstermeye başladı:
• “Gerçek Ermenistan”, bugün BM tarafından sınırları belirlenmiş 26.743 kilometreydi. Muhalefetin “ihanet” suçlamaları altında sınırdaki 4 köyü, ateşkes anlaşmasına uyarak Azerbaycan’a bıraktı. Üç komşusundan toprak talep eden “Büyük Ermenistan” hedeflerinden vazgeçtiğini ilan etti.
• Aliyev ve ABD Başkanı Donald Trump ile 2025’te imzaladığı anlaşma ile Orta Asya’yı Ortadoğu ve Avrupa’yla karadan bağlayacak Zengezur ulaşım koridorunu (Trump’ın ismiyle TRIPP) onayladı. Bu anlaşma bölgedeki Rusya ve İran etkisini azaltmayı da amaçlıyordu.
• Paşinyan seçimlerden kısa süre önce resmî belgelerden Ağrı Dağı’nın silüetini kaldırdı. Ermenistan-Türkiye sınırını oluşturan Aras Nehri üzerindeki tarihi Ani Köprüsü’nün ortak restorasyonu kararı alındı.
Paşinyan tarihi intikam kültürü yerine halkının barış ve refah isteklerine kulak verdi, risk aldı ve kazandı.
Ermenistan ile sınırın açılması
Türkiye ve Ermenistan arasında, Ermenistan’ın 1993’te Rusya’nın desteğiyle Karabağ’a saldırıp işgalinden bu yana kapalı olan iki sınır kapısı bulunuyor: Kars’taki Akyaka/Akhurik ve Iğdır’daki Alican/Margara sınır kapıları.
Türkiye-Ermenistan sınır kapılarının açılması, Ermenistan’ın dış dünyayla gerçek anlamda entegre olmaya başlaması sadece Kafkaslar’a değil Orta Asya’dan Karadeniz Havzası’na, Orta Doğu’dan Doğu Akdeniz’e dek geniş bir bölgenin siyasi ve ekonomik ikliminin hızla normalleşmesine katkı sağlar.
Dışişleri Bakanlığı sınırın 7 Haziran seçimlerinin hemen öncesi, ya da sonrasında açılabileceği haberleri üzerine henüz bir “takvimlendirme” yapılmadığını açıklamıştı. Türkiye-Ermenistan Normalleşme Süreci Eş Koordinatörü Serdar Kılıç, bazı “bürokratik ve teknik çalışmaların” sürdüğüne işaret etmişti.
Ancak sınırın açılması ve onunla birlikte Türkiye ile Ermenistan arasında karşılıklı büyükelçiliklerin kurulması için gereken önemli bir siyasi koşul var. O da Ermenistan Anayasası’nın gerekçesindeki komşularından toprak talebi ifadelerinin kaldırılması; bu Azerbaycan ve Gürcistan’ın da talebi. Bu adımın hızla atılması, diğer gelişmeleri de hızlandıracaktır.
