Türkiye açısından Temmuz 2026’da Ankara’da yapılacak NATO zirvesi, sıradan bir toplantı değil; stratejik bir dönüm noktası olabilir. Türkiye, coğrafi konumu ve çok yönlü dış politikasıyla NATO içinde benzersiz bir yerde duruyor. Önceki NATO zirvesi Lahey’de gerçekleşmişti. (Foto:www.nato.int)
77 yıl önce bugün, 4 Nisan 1949’da kurulan NATO’ya (Kuzey Atlantik Anlaşması Örgütü) Türkiye, Yunanistan’la aynı tarihte, 18 Şubat 1952’de üye olmuştu.
NATO, 2026 baharında yalnızca klasik bir güvenlik sınavından değil, çok daha derin bir kimlik ve yön krizinden geçiyor. Bu kriz, Rusya ya da Çin gibi dış tehditlerden ziyade, ittifakın kurucu ve ana taşıyıcı gücü olan Amerika Birleşik Devletleri’nin değişen yaklaşımından kaynaklanıyor. Donald Trump’ın ikinci döneminde izlediği daha çatışmacı, “Önce Amerika” çizgisi, NATO’nun yalnızca stratejik değil, psikolojik temelini de sarsıyor.
Bir yanda ABD, İsrail ile birlikte kimseye danışmadan İran’a karşı askerî operasyon yürütüyor ve müttefiklerini kayıtsız koşulsuz yanında görmek istiyor. Diğer yanda ise, destek görmediğinde aynı müttefikleri sert sözlerle hedef alıyor, aşağılıyor, hatta ittifaktan çekilmekle tehdit ediyor.
Bu ikili yaklaşım, NATO’nun en temel ilkesi olan “ortak tehdit–ortak refleks” anlayışını aşındırıyor. Sorun artık yalnızca Trump’ın söylemleri değil; bu söylemlerin NATO’nun güvenilirliğini nasıl sistematik biçimde zedelediğidir.
NATO’nun Gerçeği: ABD’siz Bir İttifak Mümkün mü?
NATO’nun bugünkü yapısını anlamak için şu gerçeği açıkça ifade etmek gerekiyor: Bu ittifak, büyük ölçüde ABD’nin askerî, teknolojik ve stratejik kapasitesi üzerine kuruludur. 2026 itibarıyla NATO’nun toplam savunma harcamaları 1,3 trilyon doları aşarken, bunun yaklaşık %65’i ABD tarafından karşılanmaktadır. Bu yalnızca finansal bir katkı değil; aynı zamanda operasyonel üstünlüktür.
İstihbarattan uydu sistemlerine, stratejik nakliyeden hava yakıt ikmaline, nükleer caydırıcılıktan ileri teknoloji silah sistemlerine kadar birçok kritik alanda Avrupa’nın ABD’yi kısa vadede ikame etmesi gerçekçi değildir.NATO’nun askerî komuta yapısı da bu gerçeği teyit eder: Belçika’daki SHAPE karargâhında görev yapan en üst askerî komutan (SACEUR), kuruluşundan bu yana Amerikalıdır.
Özetle NATO çok uluslu olabilir; ancak askerî olarak Amerikan liderliğinde işleyen bir sistemdir.
İran Krizi: NATO’nun Çalışmayan Refleksi
Trump’ın İran’a karşı başlattığı askerî operasyon, NATO’nun işleyişindeki kırılmayı açık biçimde ortaya koydu. ABD müttefiklerinden destek bekledi. Avrupa ise bunun bir NATO operasyonu olmadığını net şekilde ifade etti.
Çünkü NATO’nun 5. maddesi, yalnızca bir üyeye yönelik saldırı durumunda devreye girer. Burada ise saldırıya uğrayan değil, saldırıyı başlatan bir NATO üyesi söz konusuydu. Bu tablo, NATO’nun hukuki çerçevesi ile siyasi beklentiler arasındaki derin farkı gözler önüne serdi.
ABD, NATO’yu çoğu zaman “otomatik destek mekanizması” olarak görürken; Avrupa, onu kolektif savunma ve istişare platformu olarak değerlendiriyor. Bugünkü krizin özünde bu yaklaşım farkı yatıyor.
Trump’ın Açtığı Cephe: Söylemle Zayıflayan İttifak
Trump’ın NATO eleştirileri yeni değil; özellikle “yük paylaşımı” konusunda uzun süredir aynı çizgide. Ancak bugün bu söylemler çok daha sert ve sistematik. NATO’yu “modası geçmiş” ya da “kâğıttan kaplan” olarak nitelendirmek, sadece bir siyasi eleştiri değildir; doğrudan caydırıcılığı hedef alır.
Çünkü caydırıcılık, yalnızca askerî güçle değil, o gücün kullanılacağına dair inançla çalışır. Eğer Putin ya da Xi Jinping, NATO’nun birlikte hareket edemeyeceğine inanırsa, ittifakın en kritik işlevi ortadan kalkar. Trump’ın söylemleri tam da bu zemini aşındırıyor.
NATO’yu Zayıflatmanın Yolları: Çekilmeden Çökertmek
Trump’ın NATO’dan tamamen çekilmesi zor olabilir. Ancak ittifakı zayıflatmak için elinde birçok araç var:
– Güvensizlik yaratan söylemlerle caydırıcılığı aşındırmak
– Karar alma süreçlerini bloke ederek sistemi kilitlemek
– Avrupa’daki askerî varlığı azaltmak
– Entegre komuta yapısından kademeli olarak uzaklaşmak, ve
– En radikal senaryo: ABD’nin NATO’dan tamamen çekilmesi.
Bu sadece NATO’yu değil, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan tüm transatlantik güvenlik mimarisini sarsacak tarihsel bir kırılma olur.
Dağılan Dünya, Dağılan Odak
Bugün tehdit tek değil, cephe tek değil. Rusya–Ukrayna savaşı sürerken Orta Doğu kaynıyor. Güney Asya’da gerilim artıyor. Çin–Tayvan hattı giderek ısınıyor. Bu çoklu kriz ortamı, NATO’nun stratejik odağını zayıflatıyor. Artık ortak bir tehdit algısından söz etmek zor: Daha fazla görüş ayrılığı, daha az ortak strateji.
Avrupa savunma harcamalarını artırıyor. Ancak kapasite, koordinasyon ve entegrasyon hâlâ yetersiz. “Stratejik otonomi” fikri cazip, ama pratikte kırılgan. Siyasi bölünmeler, farklı tehdit algıları ve kurumsal zafiyetler, Avrupa’nın ABD’siz bir NATO alternatifi üretmesini şimdilik zorlaştırıyor.
Kırılma mı, Dönüşüm mü?
Soğuk Savaş sonrası NATO’nun gereksiz hâle geldiği sıkça söylendi. Ancak tarih tam tersini gösterdi: Yeni tehditler NATO’yu daha da önemli kıldı. Bugün de benzer bir eşikteyiz.
İttifak ya kendini yeniden tanımlayacak ya da yavaş yavaş etkisizleşecek. Ama kesin olan şu: NATO artık eski NATO değil.
Mesele sadece Trump da değil. Küresel güç dengeleri değişiyor, tehditler çeşitleniyor, varsayımlar çöküyor.
Türkiye için bu süreç hem risk hem fırsat.
Ankara’nın Önündeki Tarihî Fırsat
Türkiye açısından Temmuz 2026’da Ankara’da yapılacak NATO zirvesi, sıradan bir toplantı değil; stratejik bir dönüm noktası olabilir. Türkiye, coğrafi konumu ve çok yönlü dış politikasıyla NATO içinde benzersiz bir yerde duruyor.
Trump ile Erdoğan arasındaki doğrudan iletişim, Ankara’ya önemli bir arabuluculuk kapasitesi kazandırıyor. ABD ile Avrupa arasındaki güven krizini yumuşatabilecek nadir aktörlerden biri Türkiye.
Aynı zamanda Türkiye, NATO’nun güney kanadındaki riskleri yönetme konusunda en deneyimli ülkelerden biri.
Ankara’ya Üç Stratejik Öneri
Bu fırsatı değerlendirmek için Ankara’nın üç alanda net ve proaktif adımlar atması gerekiyor:
1. Güven Köprüsü Kur:
ABD ile Avrupa arasında kurumsal bir diyalog zemini oluştur. Zirveyi sadece bir toplantı değil, kalıcı bir güven mekanizmasının başlangıcı yap.
2. Güney Kanadı Ajandasını Sahiplen:
Terör, göç, enerji ve bölgesel istikrarsızlık başlıklarında NATO’nun yeni stratejisini şekillendiren ülke ol. Gündemi belirleyen aktör hâline gel.
3. Savunma Sanayiinde Entegrasyonu Derinleştir:
Türkiye’nin artan kapasitesini NATO ile daha entegre hâle getir. Ortak üretim, teknoloji ve operasyonel uyum üzerinden “cephe ülkesi” değil “çözüm ortağı” kimliğini güçlendir.
Ankara Zirvesi, doğru okunursa sadece NATO’nun değil, Türkiye’nin de jeopolitik rolünü yeniden tanımlayabilir.
Asıl soru hâlâ masada: ABD liderliğinin tartışıldığı bir dünyada NATO ayakta kalabilecek mi—ve Türkiye bu yeni dengede nerede duracak?
