Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelensky, 4 Mart’ta İstanbul’da Cumhurbaşkanı Erdoğan ile görüşmesinin ardından gittiği Şam’da Cumhurbaşkanı Şara tarafından karşılanırken, Dışişleri Bakanı Fidan, Zelensky ile her an göz temasına hazır görünüyor. (Foto: X/Zelensky)
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelensky 4 Nisan’da İstanbul’a Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’la görüştü. Artık ziyaret tarihinin özellikle mi öyle denk getirildiğini bilemiyoruz ama hazır İstanbul’dayken ve hazır Paskalya Yortusu günlerindeyken, Patrik Bartolomeo’yu da ziyaret etti. Daha sonra, tıpkı İstanbul ziyareti gibi önceden duyurulmamış şekilde 5 Nisan’da Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile görüşmek üzere Şam’a gitti. Erdoğan kendisine Türkiye Cumhuriyeti’nin resmi uçağını tahsis etti. Bir gün önce Suriye Dışişleri Bakanı Hasan Esad Şeybani ile telefonlaşan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan kendisine eşlik etti ve görüşmelere de katıldı. (Fidan’ın Kasım 2025’te Beyaz Saray’daki Trump-Şara görüşmesine de katıldığını hatırlatalım.) Ortadoğu’da beklenmedik çaprazlamalar yaşanıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın İsrail’le birlikte giriştiği İran saldırısı gerçekten de Ortadoğu’daki dengesizlikleri bambaşka zeminlere taşıyacak gibi.
Kilise Etkisine Dikkat
Zelenski’nin Erdoğan’la görüşmesinin içeriğine, Suriye boyutu ve Cumhurbaşkanlığı’nın açıklamasında yer almayan ilginç bir ayrıntıya değinmeden önce, Patrikhane ayrıntısını atlamak istemem. Çünkü Rum Ortodoks Kilisesi’nin Rusya-Ukrayna ihtilafında öteden beri bir yeri var.
Rusya’nın 2014’te Kırım’ı işgal ve ilhakından 4 yıl sonra, Rusya’nın Ukrayna’ya savaş açmasından 3 yıl önce, Ocak 2019’da Ukrayna kilisesi Rus kilisesinden koparak Bartolomeo’yu “Ekümenik” tanıdığını ilan etmişti. Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin buna karşıydı ama NATO üyesi Türkiye’nin o sıra Suriye’de Beşar Esad rejimini destekleyen Rusya ile ciddi sorunları vardı; Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan müdahil olmadı. Ukrayna Kilisesinin Rusya’dan kopma kararı da Ukrayna’nın o zamanki Cumhurbaşkanı Petro Poroşenko tarafından İstanbul’da Conrad Otel’de verilen, baş konuğun da Patrik Bartolomeo olduğu bir yemekte kamuoyuna duyurulmuştu. Oradaydım.
Zelensky, o toplantıdan yaklaşık 4 ay sonra Poroşenko’nun yerine Ukrayna Cumhurbaşkanı seçildi. Moskova’nın baskısını durdurmak gerekçesiyle ve ABD’de Joe Biden yönetiminin desteğiyle AB ve NATO üyeliğine başvurmasından kısa süre sonra, Şubat 2022’de Putin ordularına işgal emrini verdi.
O Günden Bugüne
Erdoğan devreye girdi ve Türkiye henüz Rus kuvvetleri fazla ilerlememişken önce Antalya’da, sonra İstanbul’da Rus ve Ukrayna taraflarını bir araya getirebildi. Bunu kimse açıkça söylemiyor ama Ankara görüşmelerinin devamının engellenmesini hep Vaşington ve Londra’dan bildi. Şimdi nasıl ABD ve İsrail yönetimleri, liderlerini öldürdüklerinde İran’daki mollalar rejiminin birkaç haftada çökeceğine inanmışlarsa, o zaman da ABD-İngiltere ittifakı Rusya’nın kısa sürede pes edeceği gibi bir hayale kapılmışlardı. Silah fabrikaları da kârlı satışlar yapıyor, bedelleri karşılığında Zelensky’den Ukrayna’nın yeraltı zenginliklerinden ipotekler alınıyor.
ABD’de Trump seçilince bütün dengeler değişti. Trump’ın Beyaz Saray’a davet ettiği Zelensky’yi aşağılamasının ardından Avrupa liderlerini karşısına tuzluk gibi dizerek “Pamuk eller cebe” diye azarlaması geldi.
Türkiye ise Batılı müttefiklerine rağmen iki Karadeniz komşusu Rusya ve Ukrayna’yı yeniden buluşturmak istiyor ve konular ilginç bir şekilde Ortadoğu meseleleriyle iç içe giriyor.
Zelensky, Montrö, NATO, Putin
Zelensky’nin son ziyareti öncesinde birkaç önemli gelişme oldu.
Rusya’dan petrol yükleyen, işletmecisi bir Türk şirketi olan Altura tankeri 28 Mart’ta Karadeniz’de vuruldu. Kuşkular Ukrayna’ya ait bir İnsansız Deniz Aracı (İDA) üzerindeydi ama hâlâ resmi bir açıklama yapılmadı; bu ilk saldırı da değildi.
Bundan iki gün önce, Rusya’nın yeni Ankara Büyükelçisi Sergey Verşinin Ankara’ya gelmişti. Verşinin 2018’den bu yana Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un (Suriye, İran ve diğerleri dahil) Ortadoğu işlerinden sorumlu Bakan Yardımcısıydı.
30 Mart’ta Milli Savunma Bakanlığı, Türkiye’de bir NATO acil müdahale kolordusu karargâhı kurulacağına ek olarak, İstanbul Boğazı’nın Karadeniz çıkışında çok uluslu bir “Deniz Unsuru” kurulacağını açıkladı. MSB’nin “Deniz Unsurunun 1936 Montrö Sözleşmesini ihlal etmeyecek” açıklamasından memnun olmuşlardı.
Rusya, 2 Nisan’da Türkiye’ye doğal gaz taşıyan TürkAkım boru hattı gaz istasyonunun dron saldırısına uğradığını söyledi.
3 Nisan’da Erdoğan, Putin’i aradı hem İran ve Hürmüz kaynaklı enerji krizi hem Karadeniz güvenliği üzerine konuştular.
4 Nisan’da Zelensky İstanbul’a geldi.
Suriye Sürprizi
Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığınca yapılan açıklamaya göre Erdoğan, Zelensky’ye Rusya ile müzakerelere dönülmesi için Türkiye’nin desteğe hazır olduğunu tekrarlamış ve Karadeniz güvenliğini gündeme getirmişti. Erdoğan bir de Ukrayna’nın “Körfez ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmesinden” memnuniyetini açıklamıştı.
Şimdi bir de Suriye boyutu çıktı. Zelensky, Şara ile görüşmesinin ardından yayınladığı X mesajında, Dışişleri Bakanı Fidan ve Türkiye’nin katkısını da anarak, gıdadan teknolojiye ve güvenliğe her konuda işbirliği yapacaklarını, savaş sonrası iki ülke ekonomisinin birlikte büyüyeceğini söyledi.
Suriye’deki Hristiyan azınlığın çoğunlukla Rum Ortodoks inancında olmasının bu işte bir etkisi olup olmadığını da yakında anlarız.
Güvenlik Teknolojisi Ayrıntısı
Zelensky, bundan birkaç saat önce X hesabından yaptığı açıklamada Erdoğan ile yaptığı görüşme üzerine ayrıntılar vermişti. Zelensky’nin mesajında, Beştepe’nin açıklamasında bulunmayan bir ayrıntı da var:
• “Güvenlik işbirliğinde yeni adımlar konusunda anlaştık. Bu, öncelikle Türkiye’ye destek olabileceğimiz alanları kapsıyor – uzmanlık, teknoloji ve deneyim. Birlikte çalışmaya dair sağlam bir siyasi irade var ve ekiplerimiz önümüzdeki günlerde detayları nihai hâle getirecek.”
Zelensky “önümüzdeki günlerde” diyor; Türkiye’ye güvenlik alanında uzmanlık, teknoloji ve deneyim transferinden söz ediyor.
Hatırlatalım: Erdoğan, Putin’le İran ve Karadeniz’i konuştuktan sonra görüştüğü Zelensky’den sonra bir de NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile konuştu. Sizce sadece açıklandığı gibi 7-8 Temmuz’da Ankara’da toplanacak NATO Zirvesi’ni mi konuşmuşlardır? Onu da yakında anlarız.
